Libramont-Neufchateau: tweesporenlandbouw

Jaarlijks is er de grote landbouwbeurs in Libramont (1) en een beetje verder, in Neufchateau, La Petite Foire (2). Het is een hele onderneming: reizen, zo diep in provincie Luxemburg! De meeste boeren doen dat met de auto, maar ik zit toch op de trein tussen een aantal oudere ‘gangbare’ boeren. Het is duidelijk dat ze op weg zijn naar het feest in Libramont. Zelf moet ik in Libramont van spoor veranderen. Zitten we letterlijk op en in een tweesporenlandbouw?

De staat van de boer

Als je twee uur en half moet treinen, dan kan een mens goed lezen. Eindelijk komt het er van om de knipsels van het grote landbouwdebat in het Nederlandse Dagblad Trouw te lezen: ‘De staat van de boer’. Een vriend uit Groningen stuurt me het debat namelijk al weken door. Met het onderzoek werden 15.000 Nederlandse bedrijven bereikt. Ondanks de drukke lente vulden 2200 boeren en boerinnen de vragenlijst in. Ruim 1000 persoonlijke verhalen werden ingestuurd. Prof. Emeritus Jan-Douwe Van der Ploeg deed voor het laatst dit onderzoek in 1994. Deze keer was het hoogleraar Han Wiskerke van Wageningen, die het onderzoek leidde.

Jan Douwe nodigden we op het laatste Boerenforum (3) in de abdij van Park ( 7 april 2018) uit. Hij reflecteert nu in Trouw op wat hij in de vele verhalen opvangt: “Het onderzoek laat zien dat er twee, onderling sterk verschillende visies zijn. In de eerste benadering staat het idee centraal dat er iets fundamenteel mis is met de manier waarop de landbouw is georganiseerd en verder wordt ontwikkeld. Er is een crisis binnen de landbouw zelf. In de tweede visie komt de crisis van buiten. Met de landbouw zelf is niks mis. Het zijn de ànderen, van buiten de sector, die de crisis veroorzaken.

(…) Nu is het zo dat beide visies elkaar ten dele overlappen. Maar in de kern staan ze lijnrecht tegenover elkaar. Ook omdat ze tot een totaal ander handelingsperspectief voeren.

(…) In de eerste visie lijken boeren meer op eigen initiatieven en eigen oplossingen te vertrouwen. Dat heeft tot allerlei mooie, nieuwe bedrijven geleid die veel dichter bij samenleving en natuur staan. In dagblad Trouw is daar ook volop aandacht voor. Ironisch genoeg komen dergelijke initiatieven veelal in de knel door de regelgeving die vaak een reactie is op de vervuilende schaalvergroting en intensivering.”

Twee werelden. Twee visies.

Die twee werelden en twee visies zie je nu op enkele kilometers van elkaar. Het vreemde is dat beide ‘feesten’ ondersteund worden door de Provincie Luxemburg en door Waalse ministeries. ‘Libramont’ uiteraard ook door de industrie en de grote, met de agro-industrie verstrengelde, boerenbonden van deze wereld. Het is aan het adres van deze verstrengelde machten dat Wervel, samen met Boerenforum, Velt en Testaankoop een Open Brief schreef, om de machtsongelijkheid in de Voedselketen aan te klagen (4).

De aanblik is totaal verschillend. In Neufchateau kan je heerlijk kuieren en smullen langs de kraampjes die regionale en vooral biologische producten aanbieden. Van kazen over taarten tot zeep van ezelinnenmelk. Je ontmoet er veel jonge mensen, die de toekoms willen dragen, samen met hier en daar een grijsaard, die mee de eerste visie deelt. Agroecology in Action (5) heeft er een debattent, waar tal van activiteiten plaatsvinden. Zo wordt er zaterdag o.a. de ‘Chartecommunepaysanne’ (6) voorgesteld. In het vooruitzicht van de lokale verkiezingen van oktober. Wat jammer dat dit nog niet in het Nederlands verkrijgbaar is. Iets voor Fian om te vertalen?

Libramont is veel massaler, met meer oude mensen, al zijn er natuurlijk ook hele gezinnen die op bezoek komen. Ik zie trouwens ook grootouders met kleinkinderen in het station. Er zijn eveneens veel tentjes, maar vooral de grote machines en tractoren domineren. Ook die zie ik op draagzakken in het station van Libramont verschijnen. Een andere zak is van ‘agriconomie’ (7). Zou het een antwoord ‘vanuit de sector’ zijn aan ‘agro-ecologie’?

De weg is nog lang. Laat ons ondertussen aan alternatieven verder werken. Zouden de twee sporen ooit kunnen samenkomen?

Luc Vankrunkelsven,

Brussel, 30 juli 2018.

(1) https://www.foiredelibramont.com/

(2) https://lapetitefoire.lemap.be/

(3) https://boerenforum.wordpress.com/

(4) https://www.wervel.be/images/stories/faire_landbouwprijzen_gezond_ketenoverleg_open_brief_24juli18_2.pdf en http://www.vilt.be/open-brief-vraagt-ketenoverleg-om-faire-landbouwprijzen

(5) http://www.agroecologyinaction.be

(6)https://chartecommunepaysanne.lemap.be/La-Charte-Commune-Paysanne

(7) https://www.agriconomie.com/

Advertisements
Posted in Uncategorized | Leave a comment

Goed nieuws en/of slecht nieuws?

Vannacht van het verre Porto Velho, tegen de Boliviaanse grens, naar São Paulo gevlogen. Het werd nog een drukke dag met overleg over een sojafilm en een namiddag in de katholieke universiteit van São Paulo.

Interessant, de drie jonge mensen van ‘Perigo Filmagens’ willen voor Globo-news een film maken over de opmars van soja in deelstaat Bahia naar China. In hun zoektoccht naar materiaal, dat hen kan voeden, stootten ze op het eerste Wervelboek over het thema: “Kruisende schepen in de nacht. Soja over de oceaan.” van 2005. De titel en de inhoud blijven mensen aantrekken. Leuk om mee te maken. Dank, Gert Coppens. De titel was een vondst van jou. Hij blijft prikkelen.

‘s Namiddags een rondegesprek met de organisaties ‘Livraria louca sabedoria’ en ‘Preta pretinha’. De eerste ‘Boekhandel zotte wijsheid’ werkt vooral met arme mensen met psychische problemen. De tweede beweging breng vrouwen samen om poppen te maken. Poppen niet alleen van ‘zwarte/preta’ mensen, maar van alle verschillende mensentypes: blank, zwart, chinees, indisch, dakloos, obees, albino, etc. Echt een mooi project dat vooroordelen en racisme probeert te overstijgen.

Zowel tijdens het ochtendoverleg als ‘s namiddags klinkt de vraag: “Moeten we nu vooral positieve verhalen van verandering brengen of ook analyseren en onrecht aanklagen?” Het gaat om een discussie die we herkennen in onze eigen organisaties. Als ik terugblik op deze reis, dan zit ik met dezelfde spanning: “Heb ik voeldoende ‘positief’ nieuws gebracht?”. Nee, maar wat doe je, als er hemeltergend onrecht is? Zwijg je, als mensen langzaam worden vergiftigd door een landbouwmodel dat over heel Brazilië wordt uitgerold en dat gewoon misdadig is? Een landbouwmodel in functie van overzeese belangen: Europa, China en Japan. Heb je dan niet de plicht, als ‘spons’, als observator, om weer te geven wat je ziet en voelt? De verdomde plicht om, als mens en planeet geteisterd worden, altijd opnieuw rechtvaardighheid in het centrum te zetten?

Ik blik terug op een tournee met rijke ervaringen en ontmoetingen. Neem nu de nationale ontmoeting van 2000 mensen rond de groeiende agro-ecologische beweging. Daar bericht je dan natuurlijk enthousiast over. Maar als blijkt dat het grootste reservaat van inheemse volkeren, de Xingu, langzaam maar zeker vergiftigd wordt, ga je dan niet met evenveel vuur aankaarten van wat je verneemt? Je stem verheffen.

De toon van een schrijver is meermaals meedogenloos hard en soms jubelend over het mooie dat hij ziet opbloeien. Geldt dat ook niet voor organisaties die voor een andere, meer rechtvaardige en ecologisch-verantwoorde landbouw opkomen?

Goed nieuws melden en slecht nieuws niet verzwijgen, zijn de twee longen van een levenskrcahtige beweging.

São Paulo,

30 juni 2018.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Terra (il)legal. Terra de Direitos. (Il)legaal land. Land van rechten.

Wat je in voetbal-land Brazilië zoal kan overkomen: je reist van Cuiabá naar Vilhena, in het zuiden van deelstaat Rondônia, om dan te vernemen dat de activiteiten niet doorgaan. Reden: Worldcup Brazilië – Servië. De straten zijn leeg, de universiteit werd vroegtijdig gesloten. Zalig. Ik maakte hetzelfde ooit mee in het binnenland van Bahia. Toen bleek het om de match Brazilië – Noord-Korea te gaan. Zucht!

Soja met verboden gif

We rijden naar een assentamento (herverdeeld land), op 20 km. van de stad. Wat volgt, is in Vlaanderen met zijn 700.000 hectare landbouwgrond niet uit te leggen. Hier wordt met honderdduizenden hectares grond gegooid, alsof het niets is. Adilson van CPT vertelt: “Jij was hier acht jaar geleden. Sindsdien is de streek totaal omgewoeld. Je hebt hier vooral Cerradão (overgang van Cerrado naar Amazonewoud). De grond werd niets waard geacht en was dus heel goedkoop. De laatste 10 jaar is de sojapletwals hier toch over gerold en behoren de gronden tot de duurste. Voor ons huis staat nu een immens sojaveld. Wij kunnen bijna niets meer telen, omwille van het gif dat tot bij ons overgewaaid komt. Alleen wat fruit, een koe en enkele kippen is nog mogelijk. Groenten niet. De chemische geur is soms niet te harden. Mijn vrouw heeft hierdoor veel hoofdpijn en hoge bloeddruk. In deze streek wordt veel gif uit Bolivië gesmokkeld. Het betreft venijn dat in Brazilië verboden is. Dus nóg gevaarlijker, want in Brazilië is veel veneno toegelaten, dat in Europa al lang verboden is.”

Toch heeft Europa een grote verantwoordelijkheid. De meeste agrotóxico komt van de chemiereus Monsanto, recent opgegeten door de Duitse degelijkheid. Het gezegde ‘Se é Bayer é bom’ wordt hier nu op Facebook omgezet in: ‘Se é Bayer é Monsanto’: ‘Als het Bayer is, is het niet goed, maar Monsanto.’

Grondloterij

70 % van de bevolking in deze streek van Vilhena zijn ‘sulistas’, families van Paraná, Santa Catarina en Rio Grande do Sul. Ze verkochten hun lapje grond in het zuiden om een veelvoud aan grond te kunnen verwerven in het noorden. Veel verwijst hier naar de overheersing van de sulistas: een benzinestation van Shell dat ‘Catarenense’ heet, buslijnen die van Porto Alegre tot het noorden van Rondônia rijden en vooral de grote ecologische voetafdruk: ontbossing om in huilen uit te barsten. Blairo Maggi en andere potentaten nemen hier gronden in. De kleinen worden verjaagd. Beide situaties, zowel van de grote fazendeiros als van de posseiros (zij die het ‘posse’, gebruiksrecht van de grond, hebben), zijn doorgaans niet gerugalariseerd.

Beide kampen nemen gronden in van de ‘União’, de federale staat. Verschil is dat de immense gebieden die de grileiros (de ‘sprinkhanen’) innemen, platbranden en inzaaien, sinds 2008 vlot geregulariseerd worden. In het Amazonegebied zijn er sinds de militaire dictatuur van de jaren ’70 veel nederzettingen zonder documenten. In Zuid-Rondônia werden toen drie grote gebieden afgelijnd, “Greba’s”. Samen goed voor 1 miljoen hectare. We zijn nu te gast in de ‘Greba Corumbiara’. Kapitaalkrachtigen konden toen in die greba een lote kopen van 2000 hectare. Kleine boeren van het zuiden konden doorgaans 100 tot 200 hectare verwerven, afhankelijk van de streek.

Grondkloterij

Als ze binnen enkele jaren voor de helft ontbost hadden, dan konden de groten een tweede lote van 2000 hectare verwerven. Vele bezittingen zijn nooit in regel gekomen. De regeling van Terra Legal, sinds 2008, was bedoeld om de bureaucratie voor regularisering te versoepelen en om een bescheiden landhervorming in ‘Amazônia Legal’ door te voeren. Het pakte lichtjes anders uit: de groten die lappen van duizenden hectaren inpalmden, raken vlot door de bureaucratische molen. Geld, politieke relaties, omkoopbare rechters en advocaten helpen hierbij. Ze betalen de staat een symbolisch, klein bedrag om de grond te kunnen behouden. Kleinen werden ook geregulariseerd, maar velen leven nog in onzekerheid. Er lopen constant rechtszaken, waarbij de grote indringers met veel geld dikwijls aan het langste eind trekken. Ze zetten rechtszaken op met contracten van de jaren ’70, die ze zelf niet naleefden (niet betaalden) om nu de posseiros te verjagen. Het vreemde is, dat in de volksmond de mensen, die voor landhervorming opkomen en op een assentamento wonen, dieven worden genoemd. De machtige fixers worden als wegbereiders van een beloftevolle toekomst gezien. Er wordt op hen gestemd. Een hopeloze situatie!

Kwijtschelding van historische schuld

Naast het feit dat er in de landbouwmaffia amper belastingen betaald worden, bekwam de ‘bancada ruralista’ in het parlement dat president Temer recent twee wetten goedkeurde: om openstaande schulden en om boetes kwijt te schelden. De schulden dateren soms nog van die beruchte jaren ’70, toen velen grote lappen grond konden kopen. Bijvoorbeeld, iemand van São Paulo kocht 2000 hectare grond. Een contract werd getekend. De man liet dan vervolgens anderen in zijn dienst het kostbaarste hout wegnemen. Nadien kwamen er koeien of kwam er helemaal niets. Zelf was hij er niet te zien. In de meeste gevallen was er wel een contract, maar betalen deden ze dikwijls niet. Soms verkochten ze het land dat ze zelf niet hadden betaald. De schulden aan de staat (schulden van vóór 2012) worden nu door de wet kwijtgescholden. Je betaalt 20 à 30 % van het oorspronkelijke bedrag en klaar is Kees. Prettig wel.

De boetes. Sinds de versoepelde boswet van 2008 zijn er toch nog veel milieudelicten. Sommige bedrijven moeten, omwille van illegale ontbossing, tot vier miljoen reais boete betalen. Zelfde scenario: je betaalt 20 à 30 % van de boete en je belooft aan herbebossing te doen. Dit geldt zowel voor de kleinen, als voor de groten. ‘Herbebossing’ wil zeggen: eucalyptus- of Amerikaanse den-monocultuur. Veel biodiversiteit is daar niet bij. Eigenlijk is het ‘herbeboming’, om op termijn nog meer winst te maken. (1) De betaling of kwijtschelding van de boetes zijn voor een bedrijf belangrijk. Anders kan er niet meer bij de bank geleend worden, om nieuwe investeringen te doen.

Zijn de kleinen dan ‘heilig’?

In de assentamento met 130 gezinnen zijn er ook vele onregelmatigheden. In het contract met de overheid (de Incra) staat dat je het stuk grond zelf moet bewonen, niet mag verhuren en de eerste tien jaar niet mag verkopen. Weinigen houden zich aan de bepalingen. Het is voor nogal wat mensen een systeem om goedkoop aan grond te komen en duur te verkopen. In een assentamento gaat het minstens om 4 hectare en maximum om 100 hectare. In deze assentamento van 130 gezinnen gaat het om 25 hectare ieder. Acht gezinnen zijn geïnteresseerd in agroecologia. Een minderheid dus.

Ook hier zijn zijn er heel wat milieudelicten. Geef je deze delicten aan, dan volgen doodsbedreigingen en zelfs effectieve moorden. ‘t Ja, Brazilië is echt wel een gewéldig land. Of moet ik gewelddadig schrijven?

En toch, deze sfeer van geweld is peanuts in vergelijking met wat vanuit de agronegócio op de armen wordt losgelaten. In enkele regio’s van Rondônia concentreert zich de laatste jaren het meeste plattelandsgeweld. Volgens CPT-Rondônia werden in 2016 1273 families van hun grond verdreven en 117 mensen werden gevangen gezet. Politie en grootgrondbezitters werken namelijk nogal goed samen. Hetzelfde CPT registreerde 20 vermoorde campesinos in 2015, 21 in 2016 en 17 in 2017 + 4 vermisten.

Romaria da Terra

Ondanks al deze onheilsberichten blijft de CPT, Comissão Pastoral da Terra, mensen samenbrengen. Een geliefkoosd middel hierbij zijn bedevaarten, de jaarlijkse Romaria da Terra. In juli houden ze hier de XI e Romaria da Terra e das águas de Rondônia’ (grond én water) en de III e Romaria do Martirio do Padre Ezequiel Ramin, de derde bedevaart ter gedachtenis van de martelaar en vermoorde priester Ezequiel. Thema: “Met de armen voor grond, water, gerechtigheid en vrede.’

Het visioen blijft: Terra de direitos, Grond van rechten. Of zoals de Guarani dromen: Terra sem Males. Aarde zonder Slechtheid.

Vilhena,

28 juni 2018.

(1) Zie artikel ‘Homogeniserende pinus en Amerikaanse hegemonie’ in: ‘De kikker die zich niet laat koken. Klimaat in beweging’, Dabar, 2018.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Xingu en Blairo de fixer.

Gepland was dat ik enkele dagen naar het grootste reservaat van inheemse volkeren zou gaan, de Xingu. Een jonge ‘indio’ had me namelijk al maanden geleden uitgenodigd. Door omstandigheden kon het bezoek niet doorgaan, maar er kwam een interessant alternatief uit de bus: ontmoeting met mensen van Opan (1) en Professor Pignati. Ik ben veel gewoon om slecht nieuws te verwerken, maar na de indringende ontmoeting met Pignati, moest ik toch wel serieus doorslikken. Het is verschrikkelijk wat hier gebeurt en Europa doet alsof het van niets weet!

Operação Amazônia Nativa

‘Operatie Inheems Amazonië’ is sinds 1969 actief, ter verdediging van de rechten van inheemse volkeren, in zowel het Amazonegebied (Amazonas en Mato Grosso) als in de Cerrado van Mato Grosso. Het aantal leden van de ‘indianen’ neemt de laatste decennia pijlsnel toe. Zo waren er in de jaren ’70 van de twintigste eeuw in Mato Grosso 43 volkeren, waarvan er 30 minder dan 100 leden hadden. De meeste groepen zijn nu aangegroeid tot 400 à 500, soms tot 1000 mensen. De aangroei wil niet meteen zeggen dat het zoveel beter met hen gaat. Integendeel. De meeste reservas, waar deze mensen wonen, zijn omsingeld door soja-, maïs- en katoenvelden. Bovendien werd de FUNAI (de federale organisatie die moet instaan voor het welzijn van de inheemse volkeren) door de huidige regering op droog zaad gezet. Toch gaat Opan met deze volkeren op weg, om hen zelfredzaam te houden of om terug zelfstandig te kunnen worden. Bijvoorbeeld in de duurzame vangst van de pirarucu, de ‘kabeljauw’ van de Amazone, die meer dan 2 meter lang kan worden. Allerlei vormingen worden opgezet, o.a. voor agro-ecologie. Eén van de grote recente overwinningen is de terugkeer van de Xavante naar hun grondgebied. Ze werden in 1966 door de militaire dictatuur gedeporteerd. Na decennia strijd, met ondersteuning van Opan en bijvoorbeeld de legendarische bisschop Pedro Casaldáliga, mochten ze naar hun totaal vernietigde gebied, Marãiwatsédé, terug keren. Er moet nog veel rotzooi aan gif en achtergelaten materiaal van de fazendeiros opgekuist worden, maar er is terug hoop: Terra de Esperança.

Dit is maar één van de vele uitdagingen. Ik krijg een kaart mee van 2012, met aan de ene kant een lijst van inheemse volkeren, Quilombos (Afrikaanse afstammelingen) en groepen die in de Pantanal leven. Aan de andere kant een lijst met 194 conflicten. Ga er maar aanstaan!

De vooruitgang van sojaland

Voor Opan heeft het geen zin om de agronegócio te bestrijden. Voor hen gaat het erom om aan de basis honderden alternatieven op te bouwen en zo de toekomst voor te bereiden. Ik heb hier veel respect voor. Toch denk ik dat we tegelijkertijd het vernietigings- en vergiftigingswerk van de agrobusiness richting Europa, China en Japan telkens opnieuw moeten openbaren.

Collega Patrick moest onlangs op een sojadag van Rikolto spreken over de mogelijke problemen met soja. Hij vermeldde o.a. dat anno 2017 in Brazilië 65 mensenrechtenactivisten vermoord werden. Dikwijls gaat dit om grond- en waterconflicten. Laat het duidelijk zijn: dit gaat om vermoorde mensen met een kogel. Wat met de sluipmoord op duizenden mensen door het gif dat dagelijks, letterlijk over de hoofden van mensen wordt gespoten? Professor Pignati (2) met zijn team van ‘collectieve gezondheid’ van de Federale Universiteit van Cuiabá, zijn keikoppen. Ondanks de vele psychische en fysieke bedreigingen blijven ze de impact van 1 miljard liter landbouwgif dat in 2016 werd uitgegoten, bestuderen en naar buiten brengen. Als je een uurtje bij deze professor op audiëntie bent, dan ga je toch wel wanhopig naar buiten: “In wat voor samenleving leven wij nu en hoe kan ik dat ooit bij de Europese veevoedersector overbrengen?” Hij overhandigt o.a. een studie van gifgebruik in 2015. Voor soja gaat dat om 32.206.787 hectare, met 17,7 liter/ha. gif per jaar; in totaal: 570.060.129,90 liter. Voor maïs: 15.846.517 ha, met 7,4 liter/ha; totaal: 117.264.225,80 l.. Katoen: 1.047.622 ha., 28,6 liter/ha; totaal: 29.961.989,20 l. Wat springt er nog uit de lijst? Tabak: slechts 406.377 ha, maar 60 liter/ha; 24.382.620,00 liter.

De achteruitgang van het land en zijn volkeren

Ze doen in diverse regio’s grootschalig onderzoek van urine, bloed en moedermelk. Ook de dieren en ecosystemen worden bestudeerd: misvormingen bij kikkers en andere dieren zijn legio. Het gif is beginnen boomen vanaf 2003 met het vrij geven van genetisch gemanipuleerde soja en met de crisis van de ferugem, een schimmel op de soja. De grafieken in de studies wijzen alle in dezelfde richting: waar het landbouwgif toeneemt, nemen ook de kankers en de misvormingen bij geboorten toe. Toch blijven de regeringen gewoon verder de wanpraktijken ondersteunen: door de agronegóciowet Kandir van 1996 moet er geen belasting betaald worden op landbouwgif en bij onbewerkte producten zoals sojabonen, moet er bij het verlaten van de zeehavens ook geen belasting betaald worden. De overheid van Mato Grosso versoepelde de wet voor het spuiten van landbouwgif met tractoren: 300 meter afstand wordt sinds 2013 gereduceerd tot 90 meter. Ondertussen worden Agrotóxicos met vliegtuigen en tractoren tot op 10 meter van waterbronnen, beken en woningen gespoten. Er bestaan heel wat foto’s waar te zien is hoe een sproeivliegtuig over een inheems dorp vliegt, zonder de spuitmachine af te zetten. De Federale wet dicteert dat er minstens 500 meter afstand moet zijn. Eigenlijk zou dat spuiten vanuit de lucht gewoon moeten verboden worden, want met de minste wind komt het gif toch op de bevolking terecht. (3)

Pignati en zijn equipe deden al heel wat onderzoeken in gemeenten, waar internationaal mee wordt uitgepakt als zou daar aan duurzame sojaproductie gedaan worden. Bijvoorbeeld Lucas do Rio Verde. Ook Sapezal, door vader Maggi gesticht, zit voor bijna alle waterbronnen boven de toegelaten gifdrempel. 55 % van de regen bevat er gif. In Sorriso, een ander sojaparadijs, dreigt de kliniek van de deelstaat gesloten te worden, omdat er geen geld is. Wie beweerde ook weer dat sojateelt rijkdom voor de bevolking meebrengt?

N.a.v. de zikacrisis toonden ze aan dat de mug die deze ziekte overbrengt maar één aspect van het probleem is. In Afrika is er ook veel zika, maar zonder de ‘microcefalia’ (geboorte van kinderen met heel weinig hersenen). De gifcocktail die vooral de armere mensen treft, is mee bepalend.

Ze klagen wantoestanden aan zoals het feit dat een groot giffabriek van Nortox in Rondonópolis vlak naast een bierbrouwerij staat. Toenmalig gouverneur Blairo Maggi zag er blijkbaar geen graten in en gaf de toesteming tot inplanting. Hetzelfde geldt voor kweek en slachterijen van kippen en varkens. In Campo Verde heeft Sadia midden de sojavelden een slachthuis staan, waar dagelijks 400.000 kippen geslacht worden, alsook 3000 varkens.

Xingu

Het instituut heeft een onderzoek lopen om de gezondheidstoestand van de Xingu te bestuderen. Er wordt hen heel wat stokken in de wielen gestoken om er onderzoek te doen. Toch is al duidelijk dat bijvoorbeeld de schildpadden vol zware metalen (o.a. kwik) zitten en met residu’s van gif. Vooral Atrazine van Syngenta wordt gevonden. Ook het giftige Fipronil blijkt alomtegenwoordig. Volgend jaar mogen ze van de bevoegde instanties eindelijk binnen om ook bloedstalen, urine en moedermelk te onderzoeken. Dat belooft slecht nieuws te worden, want alle rivieren die in Xingu binnenstromen, ontspringen buiten het reservaat, midden de sojawoestijnen. Gevolg: àlle water in de Xingu is gecontamineerd, terwijl de 17 inheemse volkeren die er leven van dit water drinken, er in baden en vissen.

Cuiabá: hoofdstad van Pantanal en van de agronegócio

Als je Cuiabá binnenrijdt, zie je dit verwelkomingsbord. Kan dat samengaan: het grootste vogelreservaat ter wereld met de agrobusiness die het immense moerasgebied omsingelt en begint droog te leggen? Waar Cuiabá voor staat, wil de huidige Minister van Landbouw, Blairo Maggi, uitbreiden tot heel Brazilië en, als’t even kan, Afrika erbij. De fazendeiros van Mato Grosso hebben nu al 4 miljoen hectare soja in Noord-Mozambique, mede gefinancierd door Maggi. Het blijft moeilijk in te schatten hoeveel hectare de familie Maggi jaarlijks vol soja zet. Cijfers zijn in Brazilië dikwijls heel verschillend. Wordt me vandaag toevertrouwd dat Blairo Maggi (firma Amaggi) minstens 300.000 ha soja in Brazilië heeft. Van Erai Maggi (neef van Blairo met de firma ‘Bom Futuro’) zou ook minstens 300.000 ha hebben. Een andere bron laat me vandaag weten dat deze laatste minstens 1 miljoen hectare heeft. Eén fazenda van hem in Bom Jesus de Araguaia zaait al 264.000 ha. soja in (3). De imperia blijven in nevelen verhuld. Zoals de nevelen die uit de sproeivliegtuigen komen.

Barbecue als netwerking

Blairo verzorgt zijn relaties goed, eerst als gouverneur van Mato Grosso, dan als senator en sinds 2016 als Minister van Landbouw. Momenteel reist hij als een Trump rond in Zuid-Afrika en India om markten voor de Braziliaanse agronegócio te openen. Lees: om ook zijn eigen imperium uit te breiden. Zo is hij Trumps gelijke. Kan je je voorstellen dat een regeringslid op kosten van de staat een wereldreis maakt om agroecologia te ondersteunen?

Ondertussen vangt een arbeider voor hem wilde varkens. De beren moet de man castreren en vet mesten. Regelmatig houdt Blairo dan barbecues met dit varkensvlees. Genodigden: politici en policia militar. Hopelijk zitten er in dit wilde vlees niet te veel zware metalen en atrazine. Of moeten we hopen van wel?

Luc Vankrunkelsven,

Cuiabá, 26 juni 2018.

(1) http://amazonianativa.org.br

(2) Prof. Pignati aan het woord: https://vimeo.com/user13714409/review/59299419/acde66705d

Het instituut op Facebook: https://www.facebook.com/NEASTUFMT/

(3) Zie artikel: “Agronegócio is misdadig en een dictatuur. Dictatuur 50 jaar later.” in: ‘Oases. Grond-kracht voor een nieuwe lente’, Wervel, 2016.

(4) http://www.bomfuturo.com.br/o-grupo: op deze website wordt gewag gemaakt van 520.000 hectare met twee oogsten per jaar, op 110 fazendas; 74.000 ha. voor 120.000 runderen; 250 ha viskweek; zaadhandel i.s.m. Monsanto-Bayer, Basf, Syngenta. Verder actief in energiesector, vervoer, immobiliën en sinds 2014 met een eigen luchthaven in Cuiabá.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Kortfilms over gif en sociale problemen soja-opmars

1) Grootschalige sojateelt versus kleine Braziliaanse boeren

https://vimeo.com/user13714409/review/59302522/eb53af62c0

2) Soja, gifbonen uit Brazilië

https://vimeo.com/user13714409/review/59299419/acde66705d

3) Soja-agro en het geweld tegen de Guarani-indianen

https://vimeo.com/user13714409/review/59296964/8786a46841

http://www.wieklenssenfilm.nl; Wervel gaf voor deze films suggesties.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Van venijn naar beschermheilige

Het contrast kan niet groter zijn: we bezoeken gangbare tuinbouwers die afhankelijk zijn opkopers, terwijl een agro-ecologische tuinder die we bezoeken de verkoop zelf in handen houdt.

Verhullende taal

In Brasília woedt een discussie om voortaan de term ‘agrotóxicos’ (landbouwgif) niet meer te gebruiken, maar ‘defensivos’ (‘beschermers’, zoals bij ons al lang verdoezelend de term ‘gewasbeschermingsmiddelen’ heerst) of ‘fytosanitaire producten’. Of hoe taal het belang dient van wie aan de handel van de dood verdient. Doden wordt beschermen. Vergiftigen wordt redden en voeden. Officieel zijn er 300 producten op de Braziliaanse markt (2000 combinaties zijn mogelijk), waarvan vele elders verboden zijn. Bijvoorbeeld Europa verbiedt heel wat producten die hier duchtig vanuit vliegtuigen gespoten worden (1). Via de uitvoer komt het gif toch op ons bord terecht. Jaarlijks komt gemiddeld 7,1 liter vergif per Braziliaan op de akkers. Brazilië is sinds 2008 wereldkampioen in het gebruik van agrotóxicos (voor 2015: 1,4 miljoen ton, officieel althans; er wordt ook veel gif op de zwarte markt verhandeld) en Mato Grosso is daarin dan weer de max. Het meest extreem is de gemeente Santa Rita de Trivelato met 1400 liter gif per persoon/jaar. Het nieuwe wetsvoorstel wil het gebruik van ‘gewasbeschermers’ nog gemakkelijker maken. Het gebruik van landbouwgif is heilig en alomtegenwoordig. Alsof het om beschermheiligen gaat. Als reactie op deze gang van zaken hebben de sociale bewegingen het consequent over ‘veneno’. Venijn. (2)

We rijden door een dorpskern. Een winkel afficheert: ‘Veevoeder en medicamentos’. Het gaat dan niet alleen om geneesmiddelen voor dieren, maar er wordt ook gif voor planten verkocht. Ze worden niet alleen gewasbeschermingsmiddelen genoemd, maar ‘medicamenten’. ‘Remedies’. Bayer en co leveren dus langs de ene kant geneesmiddelen (gif) om ziek te worden en in de apotheken geneesmiddelen (gif?) om te genezen.

Resistente katoen verboden

Een triest voorbeeld is de geschiedenis van de autochtone katoen die verboden werd. Het is een houtachtige, katoenstruik die jaren meegaat. Vooral in het Noord-Oosten van Brazilië werd hij massaal geteeld. De industrie en de ‘gewasbeschermingsleveranciers’ hadden het gezien in de éénjarige katoen, die veel minder resistent is en veel gif vereist. Het is geweten dat de gangbare katoen wereldwijd 26 % van alle insecticiden opslorpt. Een extra plaag deed bovendien zijn intrede, die de welluidende naam ‘Idi Amin Dada’ kreeg. De oorspronkelijke katoen kon deze plaag weerstaan. De veredelde, door multinationals opgedrongen, katoen is er heel gevoelig voor. Embrapa, het Braziliaanse landbouwonderzoeksinstituut, deed heel wat studie over en promotie voor de superkatoen, maar stak geen vinger uit naar de eigen, robuustere katoen met sterkere vezels. Meer zelfs: omdat de meerjarige katoen Idi Amin zou kunnen doorgeven, werd hij verboden. Alleen in het verborgene hebben mensen soms nog zo’n plant staan. Zo worden onderzoek, wetgeving, verboden en geboden gestuurd, niet alleen in Brazilië, maar evengoed in Europa. De Werkgroep Eigen Zaadteelt kan er van meespreken (3).

Pão e circo

Ondertussen draait het circus door: ‘Brood en spelen’. Deze ochtend leek de stad dood, want iedereen zit voor het TV-scherm. Wereldbeker voetbal. Alle clichés over Brazilië kloppen dan. Brasil, een voetbalgek land. En toch is het anders dan anders. Venters staan met hun T-shirts langs de wegen, maar verkopen minder. Er hangen Braziliaanse vlaggen uit aan de auto’s, maar niet meer zo massaal. Er leeft een zekere schaamte om zich voluit te identificeren met ‘Ordem e progresso’. De vlag staat symbool voor de coup van de rechtse regering. Bovendien zijn er de vele schandalen bij de nationale en internationale voetbalbonden. Men uit zich minder enthousiast, maar binnenskamers zit toch bijna iedereen aan het scherm gekluisterd. Brazilië is een ‘Uber’-land geworden, maar tijdens voetbalmatches waar Brazilië in betrokken is, is amper een uber vast te krijgen.

Mentale ommekeer

De tuinder die nu op een agro-ecologische manier groenten teelt, getuigt. Hij was de bijzonderste leverancier van sla in Brazilië en zelfs met export voor het buitenland, maar met sloten vol gif. Eind jaren ’90 kwam de mentale ommekeer. Het gif moet eerst uit het hoofd, voor het uit de grond kan. Het vraagt om een radicale ommekeer. Een andere visie op leven en samenleven. Een andere praktijk vervolgens. Dat getuigt ook de Braziliaanse tuinder in de Wervelfilm ‘Het ritme van de rups’ (4). Niet simpel, als je dagelijks de propaganda van industrie en media moet weerstaan.

Wéér een kikker die zich niet laat koken.

Chapada dos Guimarões, Cuiabá,

23 juni 2018.

(1) Er is heel wat weerstand tegen het gebruik van landbouwgif vanuit vliegtuigen. Getuige o.a. deze petitie in deelstaat São Paulo: http://www.peticaopublica.com.br/pview.aspx?pi=BR105150

(2) #PldoVeneno

(3) http://www.zelfzadentelen.be/

(4) https://www.youtube.com/watch?v=7Onka9Jsxok&t=755s

Posted in Uncategorized | Leave a comment

A tradição da traição/ De traditie van ‘bedrog’

Zo’n tournee van zes weken is zwaar, maar zowaar ook een permanent feest. Je trekt van stad naar stad, van beweging naar NGO, van universiteit (1) naar landbouwschool, van werkgroep naar actiegroep, van TV (2) naar radio, etc. . Ter plekke zijn er altijd zalige mensen, die je agenda, eten, overnachting, vervoer behartigen.

Synergie voor agro-ecologie

In Goiás Velho, de voormalige hoofdstad van deelstaat Goiás, is het niet anders. Aguinel van de plaatselijke CPT komt me aan de rodoviária ophalen en Diogo van het Instituto Federal toert met me rond naar de plattelandsschool Olimpia, naar de experimentele school ‘Vila Esperança’, het Instituto Federal, de universiteit van deelstaat Goiás, de agro-ecologische werkgroep Gwatá, de secretaris van leefmilieu, een interview voor een radio, etc. Een typisch bier van deze historische stad en een ijsje met baru horen ook op het menu. Oef!

Goiás, 1/11 van België

Goiás ligt in een put tussen mooie, beschermde bergen. Meest bekend is de Serra Dourado. Omdat deze koloniale stad, omwille van deze bergen, niet kon uitbreiden, werd een tachtigtal jaar geleden hoofdstad Goiânia gesticht, een 130 km. verder. Nochtans is het grondgebied van deze gemeente, naar Belgische normen, indrukwekkend: 30.000 km2, 1/11e van België dus. Voor het schoolvervoer van en naar de stad, op het platteland zelf, rijden buschauffeurs in totaal tot 5000 km2 per dag. Zo’n gemeente is dan ook veel groter dan het Brussels hoofdstedelijk gewest met zijn 19 gemeenten en een regering met ministers. Nee, hier besturen een burgemeester en vereadores (te vergelijken met schepenen) met hun secretariaten. Sommige secretariaten hebben wel 600 werknemers. Het milieusecretariaat beschikt maar over vijf medewerkers. Deze verhouding zegt natuurlijk iets over de prioriteiten. Bovendien heeft een gemeente geen politie. Dat is de bevoegdheid van de deelstaat met de ‘polícia militar’ (te vergelijken met onze rijkswacht die opgedoekt werd) en de federale overheid met zijn ‘federale politie’. Deze structuur maakt controle en bekeuring van de vele milieudelicten er niet simpeler op.

Individualiseing rukt op

De laatste decennia werden in heel Brazilië duizenden plattelandsscholen gesloten. Het is een algemene politiek om de kinderen van het platteland naar scholen in de stad te sturen, wat een vervreemding van hun context meebrengt. Deze politiek versnelt alleszins de plattelandsvlucht van jongeren. Goiás is één van de gemeenten die er toch voor opteert om vier basisscholen op het platteland open te houden. Olímpia, op zo’n 30 km. van het stadscentrum, is er één van. Interessant om te bezoeken. Ze zetten sterk in op agroecologia en je voelt hier meteen dat er een sterke synergie is tussen de diverse partners in Goiás. Diogo van het Federaal Instituut bijvoorbeeld.

Een leraar doet wel zijn beklag dat de individualisering toeslaat. De school stimuleert het volhouden van de ‘mutirões’, het elkaar helpen, bv. bij de oogst. In Goías hadden ze zelfs een heel typisch, bijna in onbruik gekomen, traditie: de traição. Het gaat om een leuk bedriegen, een variant van de mutirão. Geburen doen van alles achter de rug van de boer, meestal met medeweten van de boerin. Zo’n tradities waren peper en zout van het samenleven op het platteland. Ze dreigen te verdwijnen door de algemene tendens van ‘ieder voor zich’. “Dat vertaalt zich nu ook in wetten die de verworvenheden van sociale bewegingen uithollen”. Dat stelt Aguinel van CPT in een vergadering. De herverdeling van gronden moet niet meer via sociale bewegingen gebeuren (bv. MST, de landlozenbeweging), maar verloopt vanaf nu tussen de individuele aanvrager en de INCRA, het federaal instituut dat voor landhervorming instaat. Met de nieuwe wet zal het voor grileiros (fazendeiros die illegaal grond inpikken van de deelstaat of van de federale overheid) nóg gemakkelijker worden om hun verworven gronden te laten regularizen. Goed nieuws voor de grote sojaboeren: de extreme grondconcentratie in dit land zal alleen maar toenemen i.p.v. afnemen. Begin dan maar eens over ‘maatschappelijk verantwoorde soja’ te spreken! Het blijft voor mij een mysterie dat de internationale veevoederindustrie dat label zo vlotjes kan claimen.

Van traição, van bedrog en verraad gesproken…

Het wordt de bewegingen en NGO’s in dit land, na de coup door de rechtse regering, niet gemakkelijk gemaakt. Financiering van ‘educação do campo’/plattelandsvorming verdampt. Toch zijn degenen die hier voor instaan vastberaden om op te staan en verder te gaan, zij met weinig of geen middelen. Een professora van de universiteit koopt mijn boeken uit eigen zak. Om in de vorming in de schoot van de bewegingen te gebruiken. “Prima materiaal” zegt ze, “om in groepen te bespreken.” Mijn hoed af voor deze dame en voor de duizenden in dit immense land die niet af- of opgeven. Spiritualiteit van de lange adem houdt hen gaande.

Luc Vankrunkelsven,

Goiás Velho, 20 juni 2018.

(1) http://portal.ufrrj.br/wp-content/uploads/2018/06/RS_06_2018_2.pdf

(2) Bijvoorbeeld: https://www.youtube.com/watch?v=rssWJf4mfAE

Posted in Uncategorized | Leave a comment