Sojacertificering is een leugen

 

Zie het artikel vandaag in Vilt:

https://www.vilt.be/sojacertificatie-zet-geen-rem-op-landontginning

Advertisements
Posted in Uncategorized | Leave a comment

MO*

Beste, onderstaande artikels vind je ook op MO*: https://www.mo.be/auteur/luc-vankrunkelsven

N.a.v. de lancering van de film ‘Pé na terra’ op de Belgische Ambassade in Brasília maakte Alexandra Matthys deze interessante bijdrage: https://www.mo.be/interview/stoppen-eetbare-bossen-de-braziliaanse-ontbossingszucht

Posted in Uncategorized | Leave a comment

De genees-kracht van de Cerrado

 

De traditionele volkeren van de Cerrado zijn de bewaarders van dit ecosysteem van meer dan 45 miljoen jaar oud. Ze kennen ook de uitzonderlijke krachten van dit omgekeerd woud. Ik schreef al eens over de geneeskracht van de Cerrado, maar onverwachts komt er weer iemand op mijn pad: Liliane da Silva. Ze delft letterlijk de verborgen krachten van dit unieke gebied op.

Een tegenslag. Een kans.

De nieuwe gouverneur Ronaldo Caiado van deelstaat Goiás is een compañero van Jair Messias Bolsonaro. Hij behoort tot één van de rijkste families van Goiás. Ze hebben immense gebieden in handen. De gouverneur werpt zich ook op als Messias. Om zogezegd de financiën van de deelstaat te saneren, ontsloeg hij onlangs 5000 werknemers van de deelstaatuniversiteiten. Liliane was één van hen en is naar ‘da Silva’ verjaagd: naar het woud. Een ramp voor velen, maar voor haar een opportuniteit. Ze kan zich nu volledig wijden aan haar grote liefde: de geneeskracht van de Cerradogeheimen. Ze begon met een kleinschalige productie van allerlei thees, zalfjes, zepen, alle op basis van wat in de Cerrado te vinden is. Producten waar geen chemie bij te pas komt.

Raizama

‘Raizama. Fitoativa natural’: zo heet haar opstartende firma. Niet toevallig ‘Raizama’, want in de wortels (raizes in’t Portugees) van de Cerradoplanten zitten onvermoede krachten. Omwille van het bizarre klimaat moeten de planten diep wortelen. Om te overleven. Dat geeft hen unieke kwaliteiten. Zoals al eerder beschreven is de Cerrado een omgekeerd woud met 2/3 aan biomassa onder de grond en 1/3 zichtbaar in het landschap. Het is te vergelijken met de geheimen van de oceanen. Daar is ook nog veel niet ontdekt en onderzocht. Ze geeft enkele voorbeelden: een plant die heilzaam is bij kanker, een andere die nierstenen verbrijzelt, etc. Ik bespaar je de exotische namen. Van de zeepjes krijg ik haar laatste vinding: een gele zeep op basis van buriti (de vruchten van deze palmboom).

Hopelijk krijgen Liliane en anderen de kans om in de ‘Silva’, de wilde natuur, de krachten op te sporen, voordat ze vernietigd worden voor monocultuur soja. Europa, China en Japan zijn veel beter af met deze rijkdom van de toekomst (biodiverse Cerrado zonder gif) dan met de armoede (monocultuur soja met veel gif) van het verleden. En Brazilië? Zou het niet veel meer meerwaarde en arbeid kunnen verschaffen dan wereldschuur te zijn van onverwerkte bonen?

Doctor

In de gespreksronde over Matopiba zaten mensen van inheemse volkeren en van Quilombolas samen met academici en activisten. Als ze samenwerken, is er iets nieuws mogelijk. Zoöok tussen Liliane en de velen, die nog de wijsheid van de Cerrado bewaard hebben. Liliane is biologe en gedoctoreerd in Spanje (universiteit van Leon) in moleculaire biologie. Ze weet dus goed wat ze doet.

Laten wetenschap en wijsheid elkaar ontmoeten en elkaar versterken. Dan wordt het een helende zalf op onze verwonde samenleving. Kracht die geneest.

Luc Vankrunkelsven,

Belo Horizonte, 15 september 2019.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Traditionele volkeren bewaren de Cerrado

 

In Brasília is het deze dagen nogal heftig: lancering van de nieuwe Wervelfilm in de Belgische Ambassade, congres van volkeren in de Cerrado, met bus naar Goiânia over en weer voor toespraken in de federale universiteit.

Ambassade

De Belgische ambassadeurs en hun medewerkers in Brasília openen al vier jaar hun deuren voor Wervel. Echt wel deugddoend. Op uitnodiging van de Ambassade met logo’s van het Distrito Federal Brasília, België, de Europese Unie en Wervel verzamelen meer dan 120 ambassadeurs, academici, activisten e.a. in de ambassade. De film- en boekvoorstelling kaderen in de Europese duurzaamheidsweek en vooral in de week van de Cerrado. De film (‘Pé na terra’ van Louise Amand), verschillende toespraken en een debat geven de avond heel wat inhoud. Wat treft, is een oproep van de secretaris voor milieu van het Federale District, Sarney Filho: “We hebben niet alleen een sojamoratorium nodig voor de Amazone, maar ook een vleesmoratorium voor Amazone én Cerrado.” In dit vleesland is dat politiek nieuws. Tijdens de receptie die volgt, wordt nog wel een beetje vlees aangeboden, maar duidelijk niet zo overvloedig als in Brazilië de gewoonte is. Belgisch bier zorgt voor een extra toets. #belgicapelocerrado 2019

Tijdens de receptie maakt een Oostenrijkse medewerker van CPT (Comissão Pastoral da Terra/Pastorale Grondcommissie) het vleesverhaal heel concreet. Zie: https://www.youtube.com/watch?v=eu7gVhvrI-Y&t=9s

11 september: dag van de Cerrado

Mijn eerste grote liefde voor Brazilië zijn de inheemse volkeren. Ik keek dan ook erg uit naar de ‘IX Encontro e feira dos Povos do Cerrado. Pelo Cerrado Vivo: Territórios, Diversidades e Democracia.’/’Negende ontmoeting en markt van de volkeren van de Cerrado. Voor een levende Cerrado: Territoria, diversiteiten en democratie: 11-14 september’.

We beginnen met een optocht naar het Braziliaanse congres. Het emotioneert me zeer en werpt me terug in de tijd. Anno 2000 was het 500 jaar geleden dat de Portugezen binnen vielen en het leven van deze volkeren totaal veranderde. Genocides waren het gevolg. Hetzelfde jaar reisde ik zes maand rond in Brazilië en stond met 2000 vertegenwoordigers van inheemse volkeren aan het presidentieel paleis. Nadien stapten we binnen in de senaat. Beklijvende beelden blijven op het netvlies achter.

Er is wel een groot verschil met toen. In die jaren waren het nog mannelijke leiders die het woord namen. De vrouwen zwegen. Nu lopen vele mannen nog rond in bloot bovenlijf, rood ingewreven met urucu, maar ze zwijgen. Het zijn vrouwen die het woord nemen, zowel vooraan in het panel als vanuit de zaal. Het debat in het congres wordt gefilmd en is te vinden op: www.camara.leg.br

In Brazilië gaat het om 305 inheemse volkeren met 274 talen. Het land kent nog 500 heilige plaatsen in de natuur. In de Cerrado zijn er 216 territoria van autochtone volkeren; in totaal 83 verschillende etniën. Er zijn ook heel wat vertegenwoordigers van de Quilombolas (gemeenschappen van afstammelingen van gevluchte slaven), caboclos (eeuwenoude mengcultuur van de ‘ontmoeting’ tussen de binnenvallende Portugezen en de gastvrije inheemsen), riviervolkeren, etc.

De thematiekvan het debat luidt: “A importância dos povos e communidades para a conservação do Cerrado/ Het belang van volkeren en gemeenschappen voor de bescherming van de Cerrado.” Het hangt dan ook samen: opslag van koolstof, biodiversiteit en sociale diversiteit.

Diverse sprekers hameren op die samenhang. Opvallend is dat ze geen schrik hebben om frontaal tegen de regering in te gaan. Gesteld wordt o.a. dat het valse debat over ‘Braziliës soevereiniteit’ (i.v.m. de branden) de reële problemen van Amazone en Cerrado verdoezelt. Deze roep om soevereiniteit roept bij me de beelden terug op van wanneer we enkele uren eerder tussen de ministeries naar het congres liepen. Omwille van onafhankelijkheidsdag, 7 september, hangt aan elk ministerie een gigantische bandeira met militaire parades op… Zíj gaan zorgen voor wat de Brazilianen aanbelangt. “Wat de Brazilianen nodig hebben”, is wel een eigenzinnige lezing: leger, uitverkoop van het land aan Amerikaanse, Japanse, Chinese en Europese machten. Er zitten in de huidige regering meer militairen dan tijdens het begin van de militaire dictatuur, anno 1964.

Matopiba

De tweede dag is het moeilijk kiezen. Verschillende workshops handelen over bijzonder interessante thema’s. O.a. ‘Baru’ is sterk aanwezig. Twee dagen achter elkaar is er een werkwinkel over deze bijzondere noot uit de Cerrado. Wervelaar Natália de Mello had hier moeten zijn. Zij maakt in KU Leuven een doctoraat over Baru. Toch kies ik voor de groep Matopiba, omdat dààr nu het heetst van de strijd is. MATOPIBA staat voor Maranhão, Tocantins, Piauí, Bahia, vier deelstaten waar de laatste ongeschonden Cerrado te vinden is. Maar de landbouwgrens rukt hier op met heel wat conflicten en doden tot gevolg. Conflicten? Doden? Daar horen wij toch nooit van als de veevoederindustrie zo ferm kan stellen dat de soja die zij invoeren ‘duurzaam’ is. ‘Er is geen ontbossing en er zijn geen vuren mee gemoeid’. Daar hebben ze ons enkele weken geleden nog in de pers mee gerust gesteld. Laat dan Wervel maar op deze bijeenkomsten aanwezig zijn om de slachtoffers (mensen en ecosystemen) een stem te geven. CPT maakt al meer dan 40 jaar een jaarboek over de conflicten rond grond (en de laatste jaren ook i.v.m. water). CPT-Piauí getuigt: “In 2018 waren er in Brazilië 1489 conflicten, waarbij 960.342 mensen betrokken waren. 28 mensen werden vermoord. In deelstaat Piauí waren er 36 conflicten. 5759 mensen werden hierdoor getroffen. 18 activisten werden in de Cerrado vermoord.’ En dan wordt iedereen stil. Een foto van Bolsonaro verschijnt met daaronder de tekst: “Bolsonaro geeft de toelating aan fazendeiros om de traditionele volkeren te vermoorden.” Hallo, duurzame soja? Ooit gehoord van conflicten en doden?

En is het niet dezelfde Bolsonaro die sinds januari, bovenop de vele ‘venenos’ die al jarenlang in Brazilië gebruikt worden, weer 262 nieuwe heeft erkend. Vele zijn extreem giftig en in Europa verboden. ‘Venenos’ noemt de landbouwsector steevast ‘gewasbeschermingsmiddelen’…

Quilombolas

Een woordvoerster van de Quilombolas neemt het woord. In heel Brazilië gaat het om 6000 gemeenschappen met 6 miljoen mensen. Iets meer dan de helft zijn officieel erkend. De andere kunnen nu naar hun erkenning fluiten. 86 quilombolas dreigen uitgedreven te worden. Sommige groepen leven al meer dan 100 jaar op hun territorium, maar dat moet wijken voor de oprukkende exportlandbouw. Nochtans staan deze Quilombolas voor het bewaren van de biodiversiteit en agrobiodiversiteit. Toppunt is dat ze nu onder druk komen te staan door het ‘groene kapitalisme’. In het huidige, internationale debat wordt weinig gedifferentieerd gedacht over het fenomeen van de jaarlijkse branden. Het was dan ook het eerste wat ik op de radio zei, toen Wervel onlangs op VRT 1 werd uitgenodigd. De ex-slaven en inheemsen branden al eeuwen, maar beperkt en gecontroleerd. Bovendien doen ze’t na de eerste regens, zodat het impact beperkt blijft. Het heeft niets van doen met de criminele praktijken van de grote bedrijven, die het waardevolle hout kappen, dan het bos in fik steken om er vee op te zetten. Enkele jaren later komt er soja/maïs op. Zo kunnen de veevoederindustrie en de grote boerenbonden in Europa met de hand op het hart beweren dat voor hun soja niet ontbost of gebrand wordt. De internationale agro-industrie dreigt nu de branden van oorspronkelijke volkeren te gebruiken om te laten zien hoe efficiënt en duurzaam ze zelf wel zijn.

Het blijft zinvol om niet alleen op netflix over inheemse volkeren iets te vernemen. Reële ontmoetingen blijven op je eigen netvlies hangen. Om groene en andere leugens in Europa te doorprikken.

Luc Vankrunkelsven,

Goiânia, 14 september 2019.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

T-shirt verdeelt het land

 

In tegenstelling tot de meeste Belgen zijn Brazilianen, Fransen, Amerikanen nogal nationalistisch ingesteld. Tot voor kort konden Brazilianen dat onbevangen bij het voetbal uiten met hun alomtegenwoordige T-shirt in Braziliaanse kleuren: geel-groen. Ook in het dagelijkse leven kon je je zonder complexen in deze kleuren draperen.

Lula out. Bolsonaro in.

Sinds 2018 is dat anders. Ex-president Lula werd in het voorjaar naar de gevangenis afgevoerd. Het was duidelijk de enige manier om hem politiek te neutraliseren. Hij zou anders in de eerste ronde meteen tot president verkozen worden. Massale protesten in rode T-shirts volgden, terwijl de groeiende rechtervleugel op straat kwam met de nationale symbolen. Alsof anders-denkenden, meer links-denkenden, tegen hun land zouden zijn.

Ondertussen is Jair Messias Bolsonaro tot Messias, euh president, verkozen. Op alle gebieden doet hij aan afbraakpolitiek: van inheemse volkeren over adviesraden i.v.m. waterbeheer tot vermindering van alles wat met herverdeling en sociale voorzieningen te maken heeft. Eerst was er complete verslagenheid, maar stilaan komt er verzet op gang. In de luchthaven van Parijs zie ik één man in een rode T-shirt staan: ‘Lula livre/Lula vrij’. Ik stap naar hem toe, benieuwd of verzet momenteel nog mogelijk is, want wordt je stem verheffen niet gecriminaliseerd?

Hij bevestigt de verslagenheid van de eerste maanden, maar beweert dat er nu terug heel wat mogelijk is. Hij herkent zich in de titel van het boek dat we nu in Brazilië gaan verspreiden: ‘De kikker die zich niet laat koken’. Metafoor voor een mens die opstaat, een volk dat zich niet laat doen.

Geweldloos verzet in een gewelddadig land

Bij aankomst in Brasília verblijf ik in ‘Oca do Sol’, een centrum dat vooral de waterkwestie behartigt. De huidige regering wil niet alleen verder petroleum privatiseren, maar alle commons; ook het water. In dienst van de Coca Cola’s, Nestlés en enkele andere multinationals van deze wereld. We praten wat over de vele manifestaties die de laatste maanden in Brasília en elders gehouden worden. Zo was er vorig jaar al een manifestatie i.v.m. ‘Lula libre’: links een zee aan mensen in een rode T-shirt; rechts een andere zee in Braziliaanse kleuren. Cris, vrijwilliger bij Oca do Sol, fietste in rode T-shirt rond de verzamelde massa in geel-groene T-shirt. Ze voelde zich als een kat tussen woedende honden. Eigenlijk herhaalde ze, zonder het te beseffen, wat Franciscus van Assisi deed. Tijdens de kruistochten in de 13e eeuw stapte hij rustig doorheen de vijandelijke legers naar de Sultan. Om elkaar als mens te ontmoeten. Voorlopig is hier alle dialoog tussen de twee kampen uitgesloten. Zelfs oude vriendschappen en families vallen uiteen omwille van Bolsonaro. Hetzelfde fenomeen zoals de Amerikanen de laatste jaren met het ‘verschijnsel Trump’ ondervinden. En toch: geweldloos om elkaar heen fietsen, kan misschien ooit terug de dialoog openen.

Onlangs manifesteerden hier voor het congres 200 vrouwelijke leiders van inheemse volkeren…, niet toevallig de focus van een multimediaal project waar Wervel aan meewerkte. Allen welkom 30 september in Gent.

Een beetje later overspoelden meer dan 100.000 vrouwen Brasília, de zogenaamde Margaridas’ . Het zijn stuk voor stuk vrouwen die planten, zorg dragen voor de aarde en haar bewoners. Ze staan voor diversiteit, biodiversiteit en agrodiversiteit. Al hebben ze vele internationale machten tegen, ze maken indruk in heel Latijns-Amerika. Het is dan ook de grootste vrouwenmars van het continent.

Is het toeval dat vrouwen massaal het voortouw nemen in het verzet? Het klimaat is in beweging.

De Duitse theologe, Dorothee Sölle, voorzag het al jaren geleden: ‘Kies dan voor het leven’.

Brasília, 11 september 2019, nationale dag van de Cerrado.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Zonder spot(ify) naar Brazilië

 

In tijden van ‘vliegschaamte’ en met een Greta Thunberg die per zeilboot naar New York reist, word je wat vies bekeken als je nog met een vliegtuig naar Brazilië reist.

En toch: ik word getroost bij de wetenschap dat heel het ‘internet-en-smartphonegebeuren’ evenveel uitstoot als alle vliegtuigen samen.

Hoezo? Ik ben één van de ambassadeurs van de ‘Grootouders van het klimaat’. Kan ik zo gemakkelijk mijn vliegschaamte wegvagen?

In het ticket is een TGV-rit Brussel-Parijs (luchthaven) inbegrepen. Dat geeft je de kans om rustig te lezen en vervolgens te schrijven. De weekendkrant geeft een uitvoerig interview met Jonathan Safran Foer. Je weet wel, die Amerikaanse auteur van ‘Dieren eten’. Nu komt hij met een nieuw werk naar buiten: ‘Het klimaat zijn wij’. Een mild boek dat niet stelt dat we géén vlees of zuivelproducten meer mogen eten, maar wel dat we best zouden beginnen met minder dierlijke eiwitten tot ons te nemen. Interessant, al vergeet hij in zijn pleidooi de uitstoot van het internetcomplex.

Giel van den Broeck, doctoraatsstudent bij het aan de KU Leuven gelieerde Energyville, bevestigt die impact: “Het totale elektriciteitsverbruik van het internet wordt geschat op 400 terrawattuur per jaar. 14 procent daarvan gaat over het doorgeven van data, 38 procent naar de toestellen van de eindgebruiker. Zo’n 200 terrawattuur wordt gebruikt in de datacenters die alle gegevens opslaan en verwerken. Dat is op jaarbasis 2,5 keer zoveel als het totale elektriciteitsverbruik van België. Vertaald naar CO2 heeft het internet een aandeel van 2 procent van de globale emissies – dat is het equivalent van de brandstofemissies van de luchtvaartindustrie.”

Hallo? En wat heeft Spotify daarmee te maken?

Het toenemende succes van streamingsdiensten als Spotify en Netflix heeft er een groot aandeel in.

Dat laatste is volgens het tijdschrift Nature in de VS goed voor één derde van het jaarlijkse internetverbruik. Dat is niet zo verwonderlijk als films in HD gestreamd worden aan 1 gigabyte per uur/per gebruiker. Het verbruik van Spotify is ook niet van de poes. De Spotify-muziekbibliotheek draait, zoals elke streamingsdienst op datacenters en wordt verzonden via mobiele netwerken voor ze uit smartphones en laptops weerklinkt. Aan elk deel van die keten hangt een energiekost vast. Wanneer de onderzoekers van de Universiteit van Glasgow zowel de plastickost van CD-productie als de elektriciteitskost van streaming naar broeikasgassen vertaalden, kwamen ze tot een opvallende vaststelling. In het piekjaar 2000 stonden CD’s voor 157 miljoen kilo uitstoot. Streaming klokte in 2016 al af op 200 miljoen kilo.

Anno 2018 beschreef hetzelfde Nature dat de elektriciteitsvraag door ICT tegen 2030 kan groeien tot 8 of zelfs 21 procent van het totale energieverbruik.

Vlees eten – vooral rundvlees – en zuivelproducten staan voor een hoge uitstoot, maar misschien is het toch ook zinnig dat we eens stilstaan bij ons alomtegenwoordige smartphonegebruik.

Spotten met Bolsonaro?

Ik ben op weg naar het land waar een president verkozen raakte door populistische praat, maar de sociale media speelden hierbij alleszins een versterkende rol. Wat is het eerste dat Brazilianen mij vragen bij de organisatie van zo’n nieuwe tournee? “Welk is Whatsapp-nummer?”. Da’s wat moeilijk, want ik gebruik een oeroude Nokia van 2003. Van de 208 miljoen Brazilianen zitten er dan ook 120 miljoen dagelijks op Whatsapp. De propagandamachine van Bolsonaro had dat goed begrepen en bestookten vlak voor de verkiezingen miljoenen Brazilianen met fake news over de tegenstrever. Operatie geslaagd.

Ik reis nu naar een ander Brazilië. Verscheurd en in verval. De Progresso/Vooruitgang in de Nationale vlag is Regresso/Terugval geworden.

Wat kunnen we er als gringos nog betekenen? Laat ons maar de internationale dialoog verder zetten, digitaal en in real time. Uitstoot of niet. Laat ons maar niet spotten met de man, al maakt hij gekke bokkensprongen. Het massaal afbranden van Cerrado en Amazone is om aan de wereldwijd groeiende vleesvraag te voldoen. Omwille van die vraatzucht moet ook het woud in Bolivia eraan… en dàt met een linkse president.

Er is hoop: de trend om meer plantaardige eiwitten te eten zet door. Beyond Meat maakt een burger uit erwteneiwitten. Een paar maanden geleden zijn ze naar de beurs getrokken. Ze haalden de hoogste introductieprijs van de laatste twintig jaar. En internetreuzen doen inspanningen om hun energiegebruik te vergroenen. Nu wij met onze smartphones nog.

Zeg dat Whatsapp het gezegd heeft.

Luc Vankrunkelsven,

8 september 2019.

Luchthaven Charles de Gaulle, Parijs.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Landschapspijn

 

We hebben de neiging om verontwaardigd te zijn over het afbranden en omhakken van het Amazonewoud. Gaandeweg worden we gevoelig voor de berichten over de doodse sojawoestijnen in de Braziliaanse Cerrado. Terecht, maar wie ziét ons eigen landschap sterven? Bemerken we de samenhang tussen wat overzee gebeurt en wat onder onze eigen ogen vernietigd wordt?

Oh, wat mooi!

Het is vakantie. Een tijd om te zwerven, bijvoorbeeld in Nederland. Ik had een pijn-ervaring enkele jaren geleden in het mooie, Nederlandse Drente. We gingen met een aantal mensen fietsen in de streek rond Zutphen. Kreetjes van medefietsers waren mijn deel, in de stijl van: “Oh, wat mooi, die weilanden, omzoomd met bomen en hoeveel bossen zijn hier nog!” Als ornitholoog fietste ik beduusd en bedrukt rond. Op het eerste gezicht is het inderdaad een mooi landschap, maar als je wat dieper kijkt, is er nog amper leven te bespeuren.

Nederland is een zuivelland. De koeien zitten hoe langer binnen op stal. Het voer wordt diverse keren per jaar geoogst op het weiland. Rechttoe rechtaan. De weidevogels, van leeuweriken over kieviten, tureluurs tot het nationale symbool de grutto’s is amper nog iets te bespeuren. Kraaien en duiven bezetten het land.

Mooi? Woestijn!

Enkele jaren later biedt Jantien de Boer mij taal aan. Zij publiceert maart 2017: ‘Landschapspijn. Over de toekomst van ons platteland.’ (Atlas Contact, Amsterdam/Antwerpen). Koos Dijksterhuis in Trouw: ‘Lees dit pamflet en huiver, maar lees ook dat het anders kan. Als we maar willen.’ Een nieuwe term verwoordt perfect wat ik en velen met mij aanvoelen: landschapspijn! De auteur de Boer, journalist en columnist bij de Leeuwarder Courant, beschrijft wat zich in Friesland voltrekt en met uitbreiding in heel Nederland, de Europese Unie. In Vlaanderen. Wereldwijd. Een heftig debat ontwikkelt zich bij onze Noorderburen. Gevolg: maart 2019, een zesde herziene druk. Interessant hoe zij afwisselend haar treurnis uitdrukt over wat zij aan doods landschap ontwaart en tegelijk opkomt voor boeren en boerinnen, die vast zitten in het globale opjaagsysteem. Meer zuivel voor de export. Meer koeien. Méér dit. Méér dat. Jantien de Boer staat in de lijn van wat Geert Mak 20 jaar eerder meldde in: ‘Hoe God verdween uit Jorwerd.’ (Atlas, 1996). Mak beschreef de dood van een concreet Fries dorp, als metafoor voor alle dorpen en dorpsgemeenschappen wereldwijd. De Boer heeft het over de pijn van burgers en boeren bij het voortschrijdende verlies aan biodiversiteit.

Zorg om de bodem, de grond die ons draagt.

Op pagina 104-105 lees je: “(…) In Nederland worden 1,7 miljoen koeien gemolken en lijden burgers en boeren aan landschapspijn. De grens is allang bereikt. De intensieve melkveehouderij is een doodlopende weg.

Dat weten we al jaren. Ik blader door een boekje dat ik van een enthousiaste boerin kreeg. Al in 1948 schreef huisarts Frits Gouwe uit Soest de brochure ‘Bodemgezondheid vanuit een medisch perspectief’. Het opstel werd een paar jaar geleden teruggevonden in een kringloopwinkel in Zwolle, waarop het Netwerk Vitale Landbouw en Voeding (NVLV) besloot om het opnieuw uit te geven. Het verhaal is nog steeds verbazingwekkend actueel, vindt de NVLV, waarin boeren, tuinders, burgers en organisaties uit de agrarische sector verenigd zijn.

Dokter Gouwe schreef bijvoorbeeld dat de ‘mensch als voornaamste woestijnmaker op aarde’ gezien moet worden. Hij noteerde dat het gebruik van kunstmest het verarmingsproces van de bodem versnelt en hamerde op het belang van een ononderbroken levensloop in de humus. De huisarts uit Soest hield zijn lezers voor dat schimmels in de bodem voeding aan de planten afgeven en ziekteverwekkers bestrijden. En de aardworm, wist hij, is ‘een der belangrijkste medewerkers van den landbouwer’ omdat hij teelaarde vormt. Hij was streng, W.F.K. Gouwe, en hij was fel tegen het gebruik van kunstmest. Het vruchtbaar maken van de bodem is geen louter chemisch proces, onderwijst hij. ‘De chemische opvatting heeft tot grote schade van de mensheid en ervaring van vele eeuwen overdonderd, en de laatste honderd jaar is steeds toenemende ziekte van plant, dier en mensch hiervan het gevolg geweest.’ (…)”

IPCC, 70 jaar later

Tien jaar later fulmineert Günther Schwab in dezelfde zin met zijn ‘Bij de duivel te gast.’ Günther Schwab, Uitgeversmaatschappij W. de Haan, 1960 (Origineel: Der Tanz mit dem Teufel, Adolf Sponholtz Verlag K.G., Hannover, 1958). Lees zijn tiende hoofdstuk in een vorige blogtekst: ‘Tien centimeter van de hongerdood’.

Ondertussen zijn we 70 en 60 jaar later. De Verenigde Naties met het nieuwe klimaatrapport van het IPCC (8 augustus 2019) alarmeert. De voedselproductie komt tegen 2050 serieus in het gedrang door woestijnvorming, opwarming van de aarde. Het heersende landbouwmodel soupeert 70 % van het beschikbare, zoete water op. Het gehele landbouwcomplex met zijn internationale vertakkingen en zijn vele dimensies is verantwoordelijk voor 25 -30 % van de broeikasgassen. Vooral de vleesconsumptie, met rood vlees op kop (en dus ook zuivel), speelt hierin een centrale rol.

Dezelfde Verenigde Naties organiseren in november 2020 een wereldwijde conferentie over de wegkwijnende biodiversiteit. Gaan de politici bij de Vlaamse en Belgische regeringsvorming oog hebben voor klimaat en biodiversiteit? Doen hun ogen ook pijn bij zien van de kerkhofweilanden?

Luc Vankrunkelsven,

9 augustus 2019.

Posted in Uncategorized | Leave a comment