Giftige pesticiden in Brazilië komen op bord Europese consument

https://www.mo.be/analyse/het-braziliaans-pesticidegebruik-bedreigt-de-europese-volksgezondheid: dit artikel in MO*, in combinatie met mijn vorige artikel over het geweld op het Braziliaanse platteland, zouden ons als Europese consument toch wel toch nadenken kunnen stemmen…

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Landgrabbing en capangas

 

Ik ben even te gast bij de norbertijnen in Itinga, op 30 kilometer van Salvador da Bahia. Salvador ligt op een schiereiland. De Portugezen waren vanaf de 16e eeuw niet zo sterk geïnteresseerd in het achterland, maar ze wilden de zeeën in’t oog houden, tégen de Hollanders, de Engelsen en de Fransen. Een schiereiland gaf uitzicht op wat zich op de oceaan aan bewegingen voordoet. Daardoor zit de stad al lange tijd wat gevangen in gebrek aan ruimte. Itinga is zo’n uitbreiding richting vasteland. De wijk was tot voor 30 jaar amper bewoond. Nu is het overbevolkt met vooral veel mensen die van het platteland gevlucht zijn. ‘Exodo rural’ of de wereldwijde plattelandsvlucht.

Maar in Bahia is er meer aan de hand. Samen met Pará en Mato Grosso behoort het tot de meest gewelddadige deelstaten van Brazilië. We bezoeken deze voormiddag dan ook enkele organisaties die met de grondproblematiek begaan zijn: Fase, CPT (Comissão Pastoral da Terra), Ceas (Centro de estudos e ação social, ooit gesticht door de jezuiëten; nu een seculiere organisatie) en AATR (Associação de Advogados de Trabalhadores Rurais/Associatie van advocaten van plattelandsarbeiders).
Vooral die laatste groep raakt me diep. Het zijn honderd advocaten, verspreid over heel Bahia, die het opnemen voor de mensen en hun gemeenschappen die verjaagd worden, bedreigd en vermoord door fazendeiros. Hun werk wordt gefinancierd door Misereor, het Duitse Broederlijk Delen. Chapeau! Ik ken al jaren de term ‘grileiros’, zij die gronddocumenten vervalsen, maar nu wordt het ineens akelig concreet. Je waant je in de 16e of 19e eeuw, maar nee, we zijn in de 21ste eeuw, anno 2019!

Grilagem in dienst van koeien, soja, suikerriet, katoen

Ik heb de plicht hier wat dieper op in te gaan. Als er aan de andere kant van de oceaan over ‘maatschappelijk verantwoorde soja’, laat staan ‘duurzame soja’ gesproken wordt, dan horen we zelden of nooit iets over het alomtegenwoordige geweld, de grondconcentratie en het illegaal verwerven van gronden. Advocaat Felipe Estrela vertelt me over Formosa do Rio Preto, een ‘condomínio’ van 400.000 hectare in het Westen van Bahia. Het is een ‘samenwerkend genootschap’ van enkele mensen die in het verre São Paulo en Rio de Janeiro wonen. Hoe ze aan die grond geraakt zijn, is me niet meteen duidelijk, maar Felipe geeft me een onthutsend boek met 9 concrete gevallen van grileren/ landgrabbing.

Het eerste geval is één van de strafste: ‘De fazenda van Christus Koning’. Of hoe Christus misbruikt wordt om zelf koning van een regio te worden. In 2013 vraagt Rildo Mendes de Carvalho een oudere vrouw om een stukje grond te verkopen. Na veel aandringen verkoopt ze 3,58 hectares. In samenwerking met een advocaat en andere bondgenoten gebeurt geen wonderbare broodvermenigvuldiging, maar een wonderbare grondvermeerdering van 3,58 hectare naar 229.867,48 hectares. Vanwaar komen die gronden dan plots? Het is de oude strategie van grileren en vervalsen van documenten, maar nu nog veel meer gesofistikeerd: doen alsof gronden van de overheid (deelstaat of Federale staat Brazilië) van jou zijn en dat officieel laten registreren. Het zijn de zogenaamde ‘terras devolutas’: lege gronden, waar niemand woont. Te vergelijken met de blanke boeren die in Zuid-Afrika ‘lege’ gebieden bezetten en opeisen. Dat er Afrikaanse volkeren woonden, was maar een verwaarloosbaar detail. Er wonen ook in dit uitgestrekte gebied van de zogezegde Christus Koning wel degelijk mensen, namelijk 46 gemeenschappen die er soms al meer dan 100 jaar verblijven. Het gaat om traditionele volkeren van Brejos de Barra: quilombolas (afstammelingen van Afrikaanse slaven), ribeirinhos (volkeren die aan de oevers van rivieren leven), fundos e fechos de pasto (mensen die hun dieren generaties na elkaar los laten lopen op gemeenschappelijke gronden; om een modewoord te gebruiken: commons).

Dankzij de ondersteuning van de advocaten van AATR werd in 2015 een proces tegen deze praktijk aangespannen. Het ziet er naar uit dat de gemeenschappen hun leven ter plekke zullen mogen verder zetten en dat de criminelen gestraft zullen worden.

Capangas?

In het Noord-Oosten leeft sterk de geschiedenis van Lampião en Maria Bonita. Ze werden cangaceiros genoemd. Zelf verstond Lampião zich als een Robin Hood, die de armen wreekte. Samen met Maria Bonita en hun leger zorgden ze jarenlang voor een schrikbewind tegen rijke fazendeiros. Ze moorden, onthoofden en stelden de hoofden van hun slachtoffers ten toon. Maria Bonita spreekt tot de verbeelding, daar zij geen geweer, maar een groot mes gebruikte. Speciaal is dat je nu haar spook nog veel ziet opduiken, bv. als naam van een restaurant.

De capangas zijn het omgekeerde van de cangaceiros. Het is een synoniem van de pistoleiros, mannen met een pistool, die je als fazendeiro kan inhuren om hen te beschermen en dus om te moorden. Er is een klein nuanceverschil: een capanga is permanent in dienst van de grootgrondbezitter. Toen de Sulistas (de ‘boeren’ van Zuid-Brazilië) met hun soja noordwaarts trokken, waren de Pernambucanos (Capangas van Pernambuco met Recife als hoofdstad) berucht in hun ‘bescherming’ van de ‘grootgrondinpikkers’. Tégen de oorspronkelijke, opgejaagde bevolking in.

De slachtoffers van het boven geschetste voorbeeld van flagrante grilagem hebben het geluk dat ze ondersteund worden door advocaten, die het goed voor hebben. Toch worden ook zij en vele anderen onder druk gezet en moeten ze het volhouden in een permanente sfeer van terreur. De advocaten zelf worden ook meermaals met de dood bedreigd en soms effectief vermoord. De inheemse volkeren maken dag aan dag hetzelfde mee. Volg daarvoor het Polarproject.

Universiteiten aan de kant van de slachtoffers

‘s Namiddags houden we een ‘roda de conversa’(gespreksronde) in de Federale Universiteit van Salvador da Bahia. Het zijn de geografen die me uitnodigen. Ze houden – terecht – meer van een gespreksronde, na een korte inleiding van de genodigde dan wel van eenrichtingsverkeer met een toespraak door de gringo. Dynamiek in de zaal is alleszins verzekerd.

Nadien met de nachtbus naar Recife voor een tweedaags Internationaal Symposium over voeding en duurzaamheid. Het symposium wordt daags nadien verder gezet in de Federale Universiteit van Paraiba, in João Pessoa. Telkens opnieuw is het hartverwarmend om te zien en te voelen hoe deze universiteiten verbonden zijn met de strijd van de diverse volkeren, die Brazilië rijk is. Een ivoren toren is hen onbekend.

Zou het kunnen dat onze Europese universiteiten op het vlak van engagement en verbondenheid met de rauwe realiteit nog heel wat kunnen leren? Niet toevallig heet het programma van de universiteit van Pernambuco dat me interviewt ‘realidades’… Realiteiten tussen wanhoop en hoop, voorbij goedkoop optimisme.

Luc Vankrunkelsven,

João Pessoa, 27 september 2019.

Posted in Uncategorized | 2 Comments

De bergen van Moeder Aarde

 

Bij het binnenkomen van Brazilië, moest ik in Rio de Janeiro overstappen op een vlucht van Gol, richting Brasília. Vreemd: je krijgt dan een biologische snack met zeven granen. Gol pakt er sterk mee uit dat zij de eerste luchtvaartmaatschappij zijn om met zo’n ‘integraal hapje’ aan te bieden.

‘Moeder Aarde’, wat klinkt dat goed!

Het komt me verdacht over. Het is van de firma ‘Mae Terra’/’Moeder Aarde’ en het heet ‘Tribos Integral’. Alsof het van inheemse groepen komt. Nu ik bij Marfil ben, één van de verdelers van ‘produtos orgânicos’ in Brazilië, kan ik de kwestie eindelijk voorleggen. Marfil schudt bedenkelijk het hoofd: “Het is niet wat het lijkt. Mãe Terra is opgekocht door Amazon, i.s.m. Unilever. Ze blijven met de mooie naam ‘Moeder Aarde’ uitpakken. Dat klinkt goed met de internationale sympathie voor ‘indianen’, maar het is een duidelijke strategie van Amazon. Allerlei merken opkopen, de naam blijven gebruiken of (en eigenlijk nog meer), na aankoop, het bedrijf sluiten.”

Het is een zelfde strategie als van AB Inbev. Gueuze opkopen in Pajottenland en vervolgens de brouwerij sluiten. Of brouwerijen opkopen en de naam behouden: Karmeliet, Kwak en vele andere merken wereldwijd.

En toch: als tegenreactie op deze monopolievorming ontstaan in de bierwereld heel wat nieuwe, artisanale bieren. Niet alleen in België, maar ook bijvoorbeeld in Brazilië. Dat mocht ik al enkele jaren geleden meemaken in Cuiabá en nu in Ilheus. Hier maken ze o.a. bier met de vruchten van de palmboom licori. Bijzonder is dat Belgisch bier blijkbaar de ultieme referentie is. Op de flesjes staat: ‘Estilo Belga’ (plaatselijk artisanaal gemaakt bier in Belgische stijl).

Hetzelfde gebeurt in de wereld van biologische producten. Zelfs chemiebedrijven die gif slijten, kopen biologische merken op. Tegelijkertijd blijven er talloze plaatselijke initiatieven ontstaan. Telkens opnieuw. Als een vorm van verzet tegen de dominante globalisering. Herlokalisering als strategie van onderop, als een vorm ook van democratisering van de economie. Kwestie van alert te blijven dat deze leuke initiatieven niet telkens opnieuw worden opgekocht door een reus. Een reus uiteindelijk op lemen voeten? Valt nog af te wachten. Bierreus AB Inbev zit alleszins momenteel in zwaar onweer. De vele overnames begint hen zuur op te breken.

Landschap, omgetoverd in cirkels

We proeven van de lekkernij terwijl we Rio de Janeiro verlaten, richting Brasília. In’t begin is het mooi vliegen: over de vele bossen van de Mata Atlântica. De wouden van Moeder Aarde. Hetzelfde herhaalt zich als later een ander vliegtuig zich klaarmaakt om in Ilheus te landen: terug Mata Atlântica aan de oceaan. Hier zijn de bomen bewaard gebleven omdat het tot enkele decennia geleden vooral een cacaostreek was. Ilheus was de ‘hoofdstad van de chocolade’ en cacaobomen hebben schaduw nodig. Zo staat ook de koffie in Midden-Amerika doorgaans tegen bergflanken, onder bomen. In Brazilië is dat anders: alles ontbost voor koffie in de hete zon…

Vlieg je na de mooie bergketen vanaf Rio de Janeiro verder naar Brasília, richting Cerrado, dan verandert het landschap radicaal. Van als het landschap minder heuvelachtig/bergachtig wordt, slaat de (historische) ontbossing toe. Je blijft grote monocultuurvlaktes van soja en enkele andere producten zien, maar wat doemt daar als nieuwigheid op? Landbouw in gigantisch grote cirkels! Een fenomeen dat je al enkele jaren geleden zag opduiken, maar nu zie je honderden ‘cirkels’ onder je verschijnen. Het heeft niets te maken cirkelvormige of spiraalvormige landbouw. Daar gaat het in de agro-ecologie om policultuur. Heel divers allemaal. Hier gaat het om één product van de fazendeiros, dat ze nu gemakkelijker kunnen irrigeren. Vanuit het middelpunt draait een gigantisch systeem rond om water en gif (‘gewasbeschermingsmiddelen’) uit te storten. Raar zicht in een streek met waterproblemen voor vele mensen. Is dit het landschap van de toekomst? Cirkels! Verder niets. De originele rijkdom van de Cerrado met planten die de mensheid en zijn ziektes nog vele diensten had kunnen bewijzen, zijn ver te zoeken. Honderden soorten zijn verdwenen nog voor ze ontdekt en hun kwaliteiten onderzocht zijn. En hoe moeten bijen, onze bestuivers zich voelen bij die enorme cirkels?

Niet alle bossen op bergen zijn gespaard gebleven, maar er is doorgaans is er toch wat diversiteit aan leven te vinden. Zullen de bergen van Moeder Aarde ons redden?

Luc Vankrunkelsven,

Salvador da Bahia, 22 september 2019

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Eetbare bossen, als alternatief in Brazilië

https://www.mo.be/interview/stoppen-eetbare-bossen-de-braziliaanse-ontbossingszucht,

een verhelderend interview met Louise Amand, n.a.v. de lancering van de film ‘Pé na Terra’ in de Belgische Ambassade in Brasília.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

In Zuid-Bahia delen India en China de lakens uit

 

Ik ben te gast bij vrienden die van Bocauiva do Sul (Curitiba/Paraná) naar Ilheus/Bahia uitgeweken zijn. Ze hebben een handel in biologische producten: niet overbodig in een land waar elke Braziliaan gemiddeld 5 liter pesticiden/veneno over zich heen krijgt. Boeren hebben het hier liever over ‘remédios’/remedies/medicamenten. Er is heel veel versluierende taal in de chemische branche. Zeg vooral geen ‘gif’/’veneno’ of je krijgt heel de landbouw- en chemiesector over je heen. Nee, het zijn medicamenten, gewasbeschermingsmiddelen, fyto-sanitaire producten.

Normaal gezien zou een filmploeg van Perigofilmes me volgen; voor een documentaire op de nationale TV, Globonews. Thema: “De opgang van soja in deelstaat Bahia richting China”. Helaas werd de zaak afgeblazen. Bolsonaro? Financiering niet rond? Geweld? Of een mayonaise van diverse factoren? Wie zal het zeggen.

Europa hypocriet?

Het is nochtans de moeite om hier te filmen. Er is een grote dreiging én fel verzet. De mijnbouw was hier in handen van een Luxemburgse firma, nu opgekocht door de Indische multinational AcelorMittal. AcelorMittal zit overal, ook in België. Wat heeft die nodig? Heel veel ijzererts en heel veel energie. Wat hebben België en China nóg nodig? Soja, veel soja. Om erts en soja vlugger op zijn bestemming te krijgen, dreigt nu een uniek gebied van de ‘Mata Atlântica’ opgeofferd te worden. Het is één van de stukken van het resterende Atlantische Woud met de hoogste biodiversiteit. Je hebt hier bijvoorbeeld wouden met 480 soorten bomen per hectare.

Deelstaat Bahia en de mijn hebben niet de middelen om de haven te financieren. Daar zou Chinees kapitaal voor zorgen. Zo’n haven komt namelijk goed uit om de soja van Barreiras in het Westen van de deelstaat de zee op te krijgen. Richting China. Richting Europa. Nochtans is volgens het internationale klimaatpanel IPCC de klimaatcrisis ook een oceaancrisis. De crisissen op het land, in de atmosfeer en in de oceanen zijn in elkaar verstrengeld. Deze nieuwe haven dreigt alweer een fragiel evenwicht ter land en ter zee te verstoren.

Er is momenteel veel internationale verontwaardiging over de branden en ontbossing in de Amazone. In de Cerrado brandt het nochtans even goed, maar dat komt amper in de pers. Zijn we in Europa trouwens niet wat hypocriet? Nederlandse bedrijven investeren in de uitbouw van havens en andere infrastructuur aan de Amazone. Belgische banken investeerden meer dan 6 miljard euro in dezelfde regio om ‘duurzaam’ te ‘ontwikkelen’. En toch vinden we de branden zo erg! Nochtans is het voor ónze soja, óns vlees. Raar, maar waar.

Brazilianen organiseren zich

Brazilië kent een rijk organisatieleven, dikwijls gesteund door de bevrijdende vleugel van de kerken. We kennen ‘MST’ (‘Movimento dos Sem Terra’) als de beweging van de landlozen; de ‘MPA’ (‘Movimento dos Pequenos Agricultores’), de beweging van kleine boeren; de ‘MAB’ (‘Movimento dos Atingidos por Barragens), de beweging van de mensen die getroffen worden door stuwdammen en grote energieprojecten; de ‘MAM’ (‘Movimento pela Soberania Popular na Mineração’), de beweging voor de soevereiniteit van het volk in de mijnbouw. Interessant is dat deze bewegingen ook het woord ‘soevereiniteit’ gebruiken, een term waar de regering Bolsonaro zo mee uitpakt. Maar het gaat duidelijk om een andere invulling van het begrip soevereiniteit. Hetzelfde geldt trouwens voor ‘voedselsoevereiniteit’, een begrip dat door de wereldwijde boerenbeweging Via Campesina gelanceerd werd.

De spirituele weg

De plaatselijke mensen gebruiken de komst van de ‘gringo’ om zich plaatselijk te organiseren. De ‘gringo’ belooft een artikel te schrijven en hun strijd te internationaliseren. Opvallend is dat ze, op aansturen van de CPT (Comissão Pastoral da Terra) een spirituele aanpak willen. Als ze louter politiek zouden ageren, worden ze meteen weggezet als ‘communisten’, mensen van de loge of als leden van de nu verfoeide partij PT. Idee is om met de kerken van de getroffen regio een mars te organiseren. In de stijl van de jaarlijkse ‘Romaria da terra e água’/’Bedevaart van de grond en het water’. Ze hangen hun wagonnetje aan de trein van paus Franciscus met zijn sterke, ecologische encycliek ‘Laudato si’. Begin oktober begint trouwens in Rome de bijzondere synode over Amazone. Laten Amazone en deze synode een laboratorium zijn om voor het leven te kiezen, niet alleen rond de Amazonerivier, maar ook in Bahia, in de Cerrado, in België, in Europa. Vóór het doven van de brandende bossen in Angola, Congo, Indonesië… Tégen de ‘goden van de dood’. ‘Als de kerk niet dient, dient ze tot niets’: ja, een gevleugelde uitspraak van bisschop Jacques Gaillot en de titel van een boek dat ooit in Averbode werd uitgegeven.

Ecocide

We zitten hier in een streek van genocide, herdenken en verzet. In de 16e eeuw zorgden de Portugezen met hun invasie voor de genocide op de Tupiniquim. De overlevenden vluchtten, maar een ander volk, de Tupinambas, gedenkt hier jaarlijks eind september deze ‘ontmoeting’ tussen een Europese macht en de bevolking van Zuid-Bahia.

Gaan we, vijf eeuwen later, een ecocide toelaten? In dienst van ons staal, onze soja, ons vlees?

Luc Vankrunkelsven,

Ilheus, 21 september 2019.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

En hier is al sprake van 185 landen…

https://www.theguardian.com/environment/2019/sep/21/across-the-globe-millions-join-biggest-climate-protest-ever?fbclid=IwAR1NiSf2PWTOpS93sn6owrjiMcG2jmHVOIQ7c0Q3WimIAcNi_pBErcs3zLE

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Herwerkte versie van ‘Opwarming van de aarde?

Beste, ik kreeg de eerste versie niet weg uit deze blog. Daarom maar herwerkte hier bijgeplakt. Mijn getal van 135 landen is namelijk ondertussen ‘achterhaald’. het zouden al 163 landen zijn… Verder is er aan het eind van het stuk één en ander toegevoegd.

 

 

Ik hou van reizen per trein, gecombineerd met een Bromptonfietsje. Hier in Brazilië is het zoveel mogelijk per bus, al kan het soms niet anders dan met een vliegtuig.

Vandaag is het prijs. Op de vooravond van klimaatmanifestaties in 163 landen, moet ik het vliegtuig van Belo Horizonte in Minas Gerais naar Ilheus in Bahia nemen. Wat is me dat een verrassing: vliegtuig afgeschaft en ik zou een half uur na aankomst aan een debat moeten deelnemen. En ‘s Avonds nog een tweede activiteit. Paniek! Had ik maar een bus genomen, al moest ik 24 uur reizen over slechte wegen.

Vliegtuigmaatschappij Azul stuurt me vlugvlug naar São Paulo. Daar zou ik vlugvlug een vliegtuig van Latam moeten nemen, richting Ilheus. Mislukt natuurlijk. In zo’n grote luchthaven, waar je met de bus van de ene maatschappij naar de andere moet rijden is dat onbegonnen werk. Vliegtuig vertrokken. Terug naar Azul. Voor ‘vandaag’ nog één oplossing: een vliegtuig, waarbij ik om 1u30 ‘s nachts in een andere stad zou aankomen en dàn nog vier uur bus. Geen optie. Dan maar een hotel aanvaarden van de vliegtuigmaatschappij. In België gebruik ik nooit Uber, maar Azul bestelt eentje naar de stad. Een rit van bijna een uur, langs de stinkende Tietê-rivier, in de permanente file die São Paulo is. Waanzin. Hoe kan dit land ooit de klimaatdoelstellingen halen met de uitstoot van miljoenen auto’s, met de dag en nacht draaiende airconditioning van de middenklasse en van de elite, met meer dan 200 miljoen methaan uitstotende runderen, met honderdduizenden vuurhaarden per jaar, met chronische ontbossing voor petroleumlandbouw met miljoenen hectaren monocultuur voor de export richting Europa, China,… Je zou voor minder uit de klimaatakkoorden van Parijs stappen, ook zonder Bolsonaro. Om wanhopig van te worden. En ik maak hier nu deel van uit.

Tijdens zo’n helse rit zie je dan vele daklozen onder bruggen kamperen. Sommigen overleven met het verzamelen van de alomtegenwoordige plastic. De zogenaamde catadores, die afval ophalen, triëren en recycleren. De tegenstelling rijk (waar ik toe behoor) en arm, kennen we van in Brussel en co, maar hier is alles toch wel extremer: opzichtige rijkdom met winkels voor luxejachten of allerlei soorten buggy’s om door de duinen te rijden, luxueuze hotels. Een compleet geschifte wereld. Rijk is hier veel rijker dan in Europa; arm is veel armer dan in Europa. Het is niet toevallig dat Brazilië in de jaren ‘70 ‘Belindië’ werd genoemd: het rijke België en Indië in één land. Nadien werd in de literatuur gerept over de Brazilianizering van de economie. Brazilianizering als synoniem voor extreem neoliberalisme.

Ik treur om het feit dat we de twee afspraken vandaag niet kunnen nakomen. En er komen nóg onheilsspellende berichten binnen: grote staking in universiteiten tegen het beleid van Jair Messias Bolsonaro. Compleet begrijpbaar, maar het is me wel een opeenstapeling van pech. Vorig jaar overviel ons een wekenlange staking van camioneurs, geïnfiltreerd door extreemrechts. Het land viel stil. Boeken kwamen niet tijdig aan. Universiteiten waren akelig leeg. Files aan de tankstations. En nu dus: nationale stakingen tegen het extreemrechts beleid, waar vorig jaar om geroepen werd.

Terwijl al 163 landen zich ingeschreven hebben voor de klimaatactieweek van morgen, 20 september tot 27 september, moet ik terug twee vliegtuigen in: São Paulo – Belo Horizonte, Belo Horizonte – Ilheus. Schaamtelijk. Al goed dat er in Brussel niet alleen gemanifesteerd wordt, maar onze groep ‘Vasten voor vrede’ maakt er in de Bijstandsparochie een vastendag van. Vasten om stil te staan bij de doldraaiende wereld waar we zelf willens nillens deel van uitmaken.

Moet er nog meer opwarming zijn om tot bewustwording te komen? De hotelketen die me opvangt, pakt uit met ‘Acting here. Planet 21’. Kom hier de batterij van je elektrische wagen opladen.

Allemaal goed en wel, maar met alleen maar omschakeling naar elektrische wagens gaan we er niet komen. De files blíjven zo’n stad bezetten. ‘Minder en beter vlees’; ‘Minder en beter wagens’, ja.

‘Minder en beter vliegtuigen?’

Op de Facebookpagina van ‘Grootouders voor het klimaat’ staat een filmpje met de toespraak van de 16-jarige Greta Thunberg voor het Congres in Washington DC. Zalf op mijn open wonde. Dank, Greta.

Luc Vankrunkelsven,

São Paulo, 19 september 2019.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Film om te delen

Ontroerend sterk filmpje van Greta Thunberg, maar ik krijg het hier niet ingeplakt! Je kan het vinden op mijn Facebookpagina. Om massaal te delen.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Opwarming van de aarde?

 

Ik hou van reizen per trein, gecombineerd met een Bromptonfietsje. Hier in Brazilië is het zoveel mogelijk per bus, al kan het soms niet anders dan met een vliegtuig.

Vandaag is het prijs. Op de vooravond van klimaatmanifestaties in 135 landen, moet ik het vliegtuig van Belo Horizonte in Minas Gerais naar Ilheus in Bahia nemen. Wat is me dat een verrassing: vliegtuig afgeschaft en ik zou een half uur na aankomst aan een debat moeten deelnemen. En ‘s Avonds nog een tweede activiteit. Paniek! Had ik maar een bus genomen, al moest ik 24 uur reizen over slechte wegen.

Vliegtuigmaatschappij Azul stuurt me vlugvlug naar São Paulo. Daar zou ik vlugvlug een vliegtuig van Latam moeten nemen, richting Ilheus. Mislukt natuurlijk. In zo’n grote luchthaven, waar je met de bus van de ene maatschappij naar de andere moet rijden is dat onbegonnen werk. Vliegtuig vertrokken. Terug naar Azul. Voor ‘vandaag’ nog één oplossing: een vliegtuig, waarbij ik om 1u30 ‘s nachts in een andere stad zou aankomen en dàn nog vier uur bus. Geen optie. Dan maar een hotel aanvaarden van de vliegtuigmaatschappij. In België gebruik ik nooit Uber, maar Azul bestelt eentje naar de stad. Een rit van bijna een uur, langs de stinkende Tietê-rivier, in de permanente file die São Paulo is. Waanzin. Hoe kan dit land ooit de klimaatdoelstellingen halen met de uitstoot van miljoenen auto’s, met de dag en nacht draaiende airconditioning van de middenklasse en de elite, met meer dan 200 miljoen methaan uitstotende runderen, met honderdduizenden vuurhaarden per jaar, met chronische ontbossing voor petroleumlandbouw met miljoenen hectaren monocultuur voor de export richting Europa, China,… Je zou voor minder uit de klimaatakkoorden van Parijs stappen, ook zonder Bolsonaro. Om wanhopig van te worden. En ik maak hier nu deel van uit.

Tijdens zo’n helse rit zie je dan vele daklozen onder bruggen kamperen. De tegenstelling rijk (waar ik toe behoor) en arm, kennen we van in Brussel en co, maar hier is alles toch wel extremer: opzichtige rijkdom met winkels voor luxejachten of allerlei soorten buggy’s om door de duinen te rijden, luxueuze hotels. Een compleet geschifte wereld. Rijk is hier veel rijker dan in Europa; arm is veel armer dan in Europa. Het is niet toevallig dat Brazilië in de jaren ‘70 ‘Belindië’ werd genoemd: het rijke België en Indië in één land. Nadien werd in de literatuur gerept over de Brazilianizering van de economie. Brazilianizering als synoniem voor extreme neoliberalisme.

Ik treur om het feit dat ik de twee afspraken vandaag niet kan nakomen. En er komen nóg onheilsspellende berichten binnen: grote staking in universiteiten tegen het beleid van Jair Messias Bolsonaro. Compleet begrijpbaar, maar het is me wel een opeenstapeling van pech. Vorig jaar overviel ons een wekenlange staking van camioneurs, geïnfiltreerd door extreemrechts. Het land viel stil. Boeken kwamen niet tijdig aan. Universiteiten waren akelig leeg. Files aan de tankstations. En nu dus nationale stakingen tegen het extreemrechts beleid, waar vorig jaar om geroepen werd.

Terwijl al 135 landen zich ingeschreven hebben voor de klimaatactieweek van morgen, 20 september tot 27 september, moet ik terug twee vliegtuigen in: São Paulo – Belo Horizonte, Belo Horizonte – Ilheus. Schaamtelijk. Al goed dat er in Brussel niet alleen gemanifesteerd wordt, maar onze groep ‘Vasten voor vrede’ maakt er in de Bijstandsparochie een vastendag van. Vasten om stil te staan bij de doldraaiende wereld waar we zelf willens nillens deel van uitmaken.

Moet er nog meer opwarming zijn om tot bewustwording te komen?

Luc Vankrunkelsven,

São Paulo, 19 september 2019.

Posted in Uncategorized | 1 Comment

Agro-ecologie en spiritualiteit?

 

In Rio Pomba is er een plaatselijke ‘heilige’, Lola. Een andere Lola dan wij vanuit een oud Nederlandstalig liedje kennen.

Velen zullen er in ons geseculariseerde landje wat om lachen, maar hier is het bloedserieus. Gisteren nog op de afscheidsavond met de vier stagiairs die bij Wervel in Brussel waren, over gehad. Ze vinden het een mooi en aandoenlijk heiligdom. Het is nochtans een raar verhaal. Lola zou jarenlang niets gegeten hebben, behalve de hostie…

Prof. Eli noemt haar – al lachend- de patroonheilige van de agro-ecologie, omdat hij in zware discussie was met de ingenieursvereniging over het statuut van de opleiding agro-ecologie. Het verlengd weekend van Lola ging er over heen en nadien kwam er een vergelijk. Niet dat hij zo’n fan is, maar voor de ‘autochtonen’ van Rio Pomba valt er niet mee te lachen.

Anno 2015 konden we’t zelf ondervinden. Toen Wervel 25 jaar bestond, reisden we met een groep doorheen Brazilië. Ontmoetingen en ‘palestras’ in Rio Pomba waren gepland, maar enkele weken voordien liet Eli me weten: “Het kan die dagen niet, want het is dan feest van Lola. Een ‘feriadão’/verlengd weekend. Er zal niemand in de Instituto Federal zijn!” We gooiden ons programma om. Terwijl ik een week later alleen naar Rio Pomba ging, bleef de groep in Rio de Janeiro om van daaruit naar Paraty te gaan.

Het is natuurlijk een ruimere vraag rond de integratie van spiritualiteit in ons werk. Het

valt me hier al 20 jaar op hoe onbevangen velen hier over ‘Deus’/’God’ spreken, terwijl dat bij ons taboe is. Niet dat dat woord van drie letters moet vallen, maar de diepere motivatie om je in te zetten voor ecologie, voor een àndere landbouw, voor agro-ecologie zou toch mogen verwoord worden. Zelf heb ik me – omwille van de ontstaansgeschiedenis van Wervel – altijd wat ingehouden, omdat het nooit de bedoeling was om er een ‘katholieke’ organisatie te maken. Langs de andere kant is het een verkeerd begrepen vorm van pluralisme, als we onze diversiteit aan inspiraties niet zouden mogen uiten. Ooit hadden we bij Wervel een themagroep ‘Ziel van de landbouw’: om met boeren over deze diepere dimensie in gesprek te gaan. Er waren sterke momenten bij, maar we hebben het niet volgehouden… Ondertussen blijkt dat heel wat studenten en professoren zich hier in Brazilië blijven inspireren aan de joods-christelijke traditie. Anderen staan vooral open voor de kosmische visie van de inheemse volkeren of voor de afro-religies (Candomblé e.a.). Weer anderen voelen zich best bij de Hare Krishna. Of ze situeren zich in de bredere beweging van ‘Deep ecology’.

Bevrijdingstheologen Leonardo Boff en Marcelo Barros doen lofwaardige pogingen om nieuwe taal te vinden voor deze tijd. Van Marcelo Barros werd zo bij uitgeverij Averbode ‘Spiritualiteit van water’ uitgegeven. Hij integreert in dit werk spiritualiteit in het politiek-economisch verhaal. Hij wijdt o.a. uit over water in het Boeddhisme, Hindoeïsme, Afroreligies, inheemse volkeren en de joods-christelijke traditie. Vorige week maakte ik nog de lancering van twee nieuwe boeken van hem mee. In de Anglicaanse kathedraal van Brasília: een roman en een herschrijven van 100 psalmen. De psalmen in een nieuwe taal, telkens met een inleiding over de huidige, politieke en economische context. Eindigend met een gebed of overweging uit één of andere traditie. Macro-oecumenisch.

Als deze pogingen in Brazilië kunnen, waarom dan aan de andere kant van de oceaan niet? Of willen we alleen maar soja invoeren?

Luc Vankrunkelsven,

Rio Pomba, 18 september 2019.

Posted in Uncategorized | Leave a comment