Strijd – Liefde – Resistentie

 

Zaterdag nam ik deel aan een boeiende dag met de vrouwen van de ‘Movimento de Mulheres Camponesas’ (MMC), de vrouwentak van de boerenbeweging Via Campesina. Het was voor mij een gebeuren als synthese en afronding van deze 24e reis in Brazilië.

Existentiële leegte

Neuri Alves is de spreker van dienst. Neuri is een trouwe medewerker van Fetraf- Santa Catarina, die al drie jaar mijn agenda behartigt in Zuid-Brazilië. Hij is ook vrijwillige medewerker van de Cerrado-groep van Wervel, al is het op 10.000 kilometer afstand van onze plaats van samenkomst: de Belgaleiro in Leuven. Onze trouwe campañero behartigt mee de Facebookpagina ‘Viva Cerrado’. De moeite om eens een kijkje te nemen. Bovendien weet Neuri heel wat mensen in Zuid-Brazilië warm te maken voor de (ook voor Brazilianen) ongekende rijkdom van de Cerrado. Bovendien beëindigt hij nu een doctoraat over ‘de existentiële leegte’, gebaseerd op de ideeën van Victor Emil Frank. Hij past dit tijdens de vorming toe op het platteland, wat vrij confronterend is. Hij heeft het over de grote stilte en eenzaamheid op het platteland. Het taboe van zelfdodingen passeert de revue. Jaarlijks zijn er wereldwijd 700.000 zelfdodingen, in steden en op’t platteland. Er zijn vele jongeren bij tussen 15 en 19 jaar. Brazilië ontkomt, helaas, niet aan die plaag van zelfdodingen.

Volgens Neuri heeft het te maken met een spirituele leegte, niet meer weten wie men is. Terwijl voor Sigmund Freud vooral de (al dan niet perverse) seksualiteit drijfveer is van ons handelen, is het voor Frank belangrijk om een evenwicht te vinden tussen onze biologische gegevenheid, onze psyche, ons sociaal leven en spiritualiteit. Spiritualiteit als een bron om energie te vinden in jezelf, is de motor van leven en engagement. De twee grote leegtes zijn voor hem spiritueel en esthetisch.

Neuri wijst er op dat nogal wat activisten opbranden, omdat ze alleen maar ‘strijd’ zien. Luta!

Strijd op het sociale niveau, terwijl strijd op het biologische, psychische en spirituele niveau – mijns inziens – minder gezien of weggeduwd wordt.

Nadien wordt er bijzonder creatief in de groep gewerkt. Een creativiteit die Braziliaanse bewegingen eigen is. Mooi om mee te maken.

Wie niet strijden

Neuri vraagt me om ook een inbreng te doen. ‘k Deel met de vrouwen dat ik in Brazilië het laatste jaar vooral drie woorden hoor: luta – amor – resistência, met liefde tussen strijd en resistentie.

Ik breng een ervaring van bij ons in Vlaanderen/België in herinnering. Het bezinningscentrum van Averbode nodigde anno 1987 Herman Verbeek uit voor een weekend vanuit zijn zangen ‘De dag dat ik gezongen heb’. Herman was priester en politicus in het Europees Parlement. Hij was activist en mysticus, maar hij was voor velen in de oude paardenstallen (waar de sessies plaatsvonden) vooral bekend als politicus. Tot dan toe was maar één lied van hem gekend: ‘Wie niet strijden’

Wie niet strijden,

kunnen niet zingen.

Wie niet strijden,

kunnen niet lachen.

Wie niet strijden,

hebben geen stem. (…) (…)

Maar wat valt dat voor vele ‘strijders’ tegen. Het wordt een heel ingetogen weekend met stille, contemplatieve zangen. ‘Wie niet strijden’ is er zelfs nog niet bij. Halfweg het weekend: grote crisis. “Wat moeten wij met die contemplatieve zangen? Wij staan voor strijd!”

Verbeek laat de kwaadheid rustig over zich heen komen en vat een ander lied aan: ‘Broeder onmacht’.

Onverwacht gekomen jij,

veel groter dan ik dacht,

broeder onmacht, dàg. (…) (…)

Het werd een diepgaand gesprek over kwetsuren, onmacht, de donkere kant van het leven. Over deze minder leuke kanten leren aanvaarden, integreren, omarmen als broeder-zuster zoals Franciscus van Assisi deed. Strijd in ons eigen lijf, in de psyche. In de spiritualiteit? Een onderdeel van deze spirituele strijd is het vinden van nieuwe woorden, nieuwe taal. Herman was daar heel sterk en vernieuwend in. Wat vind je bijvoorbeeld van deze?: “Dat jij op komt dagen, wonder voor iedereen, dat jij terugkeert in ogen van mensen, licht wij zijn van jou.” Licht, universeel in alle religies en anderssoortige overtuigingen.

Sociale strijd zonder innerlijkheid, zonder liefde, loopt dood. Daarom staat dat veel misbruikte woord in deze titel tussen strijd en resistentie. Liefde in tijden van haat is een sterk medicijn, als je weet dat op het presidentieel paleis in Brasília een heus haatteam geïnstalleerd is om president Jair Messias Bolsonaro zijn haatcampagnes in te fluisteren.

Een drievoudig trouwen

Als afronder nog even de visie van een ‘drievoudig trouwen’. Een mens trouwt eerst met zichzelf, vervolgens met de maatschappij en tenslotte (eventueel) met één iemand.

Veel mensen vullen trouwen in als alleen maar trouwen als koppel. Het trouwen met zichzelf wordt in relaties en in gezinnen dikwijls overgeslagen. Er is weinig of geen ruimte voor. En aan het tweede trouwen, getrouwd worden door wat er maatschappelijk leeft en beweegt, komen velen niet eens toe.

De traditionele volkeren van de Cerrado hebben me deze reis getrouwd. Hun strijd en resistentie raken me, trouwen me.

Luc Vankrunkelsven,

Chapecó, 7 oktober 2019.

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s