Congres Fetraf en zijn ‘soevereiniteit’

 

Vandaag is het exact 150 jaar geleden dat Mahatma Gandhi geboren werd. Daarom hier als entree een uitspraak over kolonialisme, dat hij al in 1928 de wereld instuurde: ‘God verhoede dat Indië ooit op westerse wijze gaat industrialiseren. Het economisch imperialisme van één klein eilandkoninkrijk houdt de wereld vandaag in ketens gevangen. Als een heel land van 300 miljoen inwoners tot eenzelfde soort economische uitbuiting zou overgaan, zou het als sprinkhanen de wereld kaalvreten.’

Gandhi besefte dat koloniaal of gemondialiseerd kapitalisme een van de grondoorzaken was van een in zijn tijd beginnende ecologische crisis. Dat is visionair en blijkt met de dag correcter. Ondertussen leven in India ongeveer 1,3 miljard mensen. Ook daar wil het middenklasse het paradijs van McDonald’s binnentreden.

Soevereiniteit en kolonisering

Er zijn nogal wat woorden die een andere inhoud krijgen, afhankelijk van wie ze in de mond neemt. Soevereiniteit is er zo één van. Kolonisering passeert ook de revue. In Europa ligt het gevoelig: vooral rechtse partijen zijn als de dood om beslissingsmacht te delen of af te geven aan het niveau van de Europese Unie. Soevereiniteit is dan het ordewoord, meestal verstrengeld met een opgeklopt discours over identiteit. In Brazilië is soevereiniteit een geliefde term van de extreem-rechtse president Jair Messias Bolsonaro. Als Brazilië met zijn brandende Amazone en Cerrado internationale verontwaardiging over zich heen krijgt, antwoordt hij dat Brazilië soeverein is en geen buitenlandse inmenging duldt. Geen koloniale mentaliteit! En dat terwijl hij juist zijn land nog méér zit uit te verkopen aan de Verenigde Staten, Europa, China en andere buitenlandse mogendheden. Brazilië als kolonie voor toevoer van mineralen, afzet van gif en machines, gekoppeld aan export van goedkope soja en co. Terwijl ik dit schrijf, kondigt antropoloog Rik Pinxten zijn nieuwe boek aan: ‘Kuifje wordt volwassen. De kolonisering van de geest.’ En ‘s avonds wordt hier een vierdaags, multicultureel, internationaal congres in de universiteit Unochapecó geopend. Het is een aandoenlijke avond, met een sterke ‘mística’. Ook hier wordt nadien in toespraken over de kolonisering van de geest gesproken. Mensenrechten bijvoorbeeld zijn historisch gezien een erg burgerlijk-Europees concept. Ook het onderwijs, de geest, blijft een Europese kolonisering. Bovendien is de Braziliaanse middenklasse nu zeer gecontamineerd door Amerikaans narcisme en individualisme. Zelfs in boerengemeenschappen waar de mutirão (samenwerken, bv. bij de oogst) zo belangrijk was, is individualisme en jacht op kortemijnwinst binnengeslopen. Zuid-Amerika heeft een andere invulling nodig. Hoe kan ik onafhankelijk gedacht worden? Wat is onze bevrijdingsgeschiedenis, met vallen en opstaan? Hoe zit het met gemeenschapsrechten? Volkerenrechten? Rechten van de natuur?

Opnieuw beginnen

Fetraf Santa Catarina houdt zijn derde congres. Fetraf (Federação dos trabalhadores rurais na agricultura familiar/Federatie van werkers in de gezinslandbouw) is een vernieuwend syndicaat van familiale boeren. Ordewoorden zijn: ‘Versterken-organiseren-weerstand bieden. Waardigheid op het platteland. Productie van voedsel voor het leven’. 800 boeren en boerinnen stromen samen in een ‘kolonie’ van Italiaanse migranten te Chapecó. Inderdaad, Brazilië kent talloze kolonies van Duitsers, Italianen, Hollanders, Oostenrijkers, Polen, Oekraïners, Japanners en ga zo maar door. Incra, het federaal orgaan voor landhervorming heet ook nog altijd: Instituto Nacional de Colonização e Reforma Agrária. De buitenlanders die nu Brazilianen heten, zijn colonos.

Fetraf zit met gelijkaardige problemen als wij in Europa kennen. De veroudering van de landbouwbevolking. De gemiddelde leeftijd is nu in Santa Catarina 59 jaar en dat zal nog serieus stijgen. Waar zijn de jongeren en wie zal in de toekomst voeding produceren? Momenteel zorgen de 4 miljoen gezinsboeren in Brazilië voor 70 % van wat op het bord van de Brazilianen komt. De term Voedselsoevereiniteit van Via Campersina is hen dierbaar. De grootschalige agrobusiness is vooral exportgericht, waarvan het leeuwendeel voor veevoer dient. Of het is al omgezet in vlees en wordt bv. als plofkip op de wereldmarkt gesleten.

De problemen en uitdagingen worden in kleine en grote groepen besproken. Hoe op een nieuwe wijze met jongeren werken en samen vensters op de toekomst openen? Wat met het vele gif dat de Brazilianen vanwege het heersende model over zich heen krijgen ? Blijkt dat er sinds 2004 amper belastingen op pesticiden betaald worden! Moet dat niet om? Het is nu een heftig debat in deelstaat Santa Catarina. Moet de Agricultura Familiar niet voor de agro-ecologische weg gaan, met zelfs agroforestry als speerpunt? Iemand stelt: “We moeten helemaal opnieuw beginnen.” Het voorlopige akkoord Mercosur-Europese Unie: hoe moeten we ons hiertoe verhouden? De gezinslandbouw is toch niet op de eerste plaats een exportlandbouw, een landbouw die de klimaatproblemen versterkt!?

Er zijn in het eigen midden al heel wat inspirerende voorbeelden, zoals bijvoorbeeld een jonge boer, die zijn 10 hectares in een agroforestry-systeem heeft omgezet.

Tijdens de debatten begint het plots heftig te regenen, alsof de natuur de keuzes voor een meer duurzame landbouw wil ondersteunen. De streek wordt namelijk al maanden door droogte geteisterd. Het water wordt zelfs regelmatig in de wijken van Chapecó afgekoppeld. De klimaatcrisis wordt zo voor velen heel concreet en lijfelijk. Hoe kan een Braziliaan leven zonder zijn dagelijkse douche(s)? De vernietiging van Cerrado en Amazone worden duizenden kilometers meer naar het Zuiden gevoeld.

Poëzie om de hoop te voeden

Zowel zo’n congres als de multiculturele dagen aan de universiteit zijn een waar feest. Brazilianen houden niet alleen van lange toespraken (die zijn er ook wel bij!), maar ook van poëzie, dans, abraços, kortom ‘mistica’.

Omwille van deze poëtische ziel van de meeste Brazilianen, als uitsmijter graag een gedicht van Carlos Drummond uit 1984. Het staat in een verzameld werk van MAM (Movimento pela Soberania Popular na Mineração/Beweging voor de soevereiniteit van het volk in de mijnbouw; 2018). Ik kreeg het boekje vol poëzie in Ilheus/Bahia, waar de wilde mijnbouw grote wonden slaat. Daar de exportlandbouw een vorm van vernietigende mijnbouw geworden is, past het om met dit gedicht te eindigen:

De grootste trein ter wereld

neemt mijn aarde mee

naar Duitsland

neemt mijn aarde mee

naar Canada

neemt mijn aarde mee

naar Japan.

De grootste trein ter wereld,

voortgeduwd door vijf diesellocomotieven,

de wagons aan elkaar geplakt, ‘loslopend’

nemen mijn tijd, mijn kindertijd, mijn leven mee,

verhakkeld in 163 wagons vol erts en vernietiging.

De grootste trein ter wereld

transporteert de kleinste zaak van de wereld,

mijn hart van Itabira.

Daar gaat de grootste trein ter wereld,

als een serpent dat weg kronkelt

en op een dag, weet ik, keert hij niet terug

want er is dan geen grond en geen hart meer.”

 

Luc Vankrunkelsven, Chapecó, 2 oktober 2019,

150 jaar na Gandhi’s geboorte

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s