Terra (il)legal. Terra de Direitos. (Il)legaal land. Land van rechten.

Wat je in voetbal-land Brazilië zoal kan overkomen: je reist van Cuiabá naar Vilhena, in het zuiden van deelstaat Rondônia, om dan te vernemen dat de activiteiten niet doorgaan. Reden: Worldcup Brazilië – Servië. De straten zijn leeg, de universiteit werd vroegtijdig gesloten. Zalig. Ik maakte hetzelfde ooit mee in het binnenland van Bahia. Toen bleek het om de match Brazilië – Noord-Korea te gaan. Zucht!

Soja met verboden gif

We rijden naar een assentamento (herverdeeld land), op 20 km. van de stad. Wat volgt, is in Vlaanderen met zijn 700.000 hectare landbouwgrond niet uit te leggen. Hier wordt met honderdduizenden hectares grond gegooid, alsof het niets is. Adilson van CPT vertelt: “Jij was hier acht jaar geleden. Sindsdien is de streek totaal omgewoeld. Je hebt hier vooral Cerradão (overgang van Cerrado naar Amazonewoud). De grond werd niets waard geacht en was dus heel goedkoop. De laatste 10 jaar is de sojapletwals hier toch over gerold en behoren de gronden tot de duurste. Voor ons huis staat nu een immens sojaveld. Wij kunnen bijna niets meer telen, omwille van het gif dat tot bij ons overgewaaid komt. Alleen wat fruit, een koe en enkele kippen is nog mogelijk. Groenten niet. De chemische geur is soms niet te harden. Mijn vrouw heeft hierdoor veel hoofdpijn en hoge bloeddruk. In deze streek wordt veel gif uit Bolivië gesmokkeld. Het betreft venijn dat in Brazilië verboden is. Dus nóg gevaarlijker, want in Brazilië is veel veneno toegelaten, dat in Europa al lang verboden is.”

Toch heeft Europa een grote verantwoordelijkheid. De meeste agrotóxico komt van de chemiereus Monsanto, recent opgegeten door de Duitse degelijkheid. Het gezegde ‘Se é Bayer é bom’ wordt hier nu op Facebook omgezet in: ‘Se é Bayer é Monsanto’: ‘Als het Bayer is, is het niet goed, maar Monsanto.’

Grondloterij

70 % van de bevolking in deze streek van Vilhena zijn ‘sulistas’, families van Paraná, Santa Catarina en Rio Grande do Sul. Ze verkochten hun lapje grond in het zuiden om een veelvoud aan grond te kunnen verwerven in het noorden. Veel verwijst hier naar de overheersing van de sulistas: een benzinestation van Shell dat ‘Catarenense’ heet, buslijnen die van Porto Alegre tot het noorden van Rondônia rijden en vooral de grote ecologische voetafdruk: ontbossing om in huilen uit te barsten. Blairo Maggi en andere potentaten nemen hier gronden in. De kleinen worden verjaagd. Beide situaties, zowel van de grote fazendeiros als van de posseiros (zij die het ‘posse’, gebruiksrecht van de grond, hebben), zijn doorgaans niet gerugalariseerd.

Beide kampen nemen gronden in van de ‘União’, de federale staat. Verschil is dat de immense gebieden die de grileiros (de ‘sprinkhanen’) innemen, platbranden en inzaaien, sinds 2008 vlot geregulariseerd worden. In het Amazonegebied zijn er sinds de militaire dictatuur van de jaren ’70 veel nederzettingen zonder documenten. In Zuid-Rondônia werden toen drie grote gebieden afgelijnd, “Greba’s”. Samen goed voor 1 miljoen hectare. We zijn nu te gast in de ‘Greba Corumbiara’. Kapitaalkrachtigen konden toen in die greba een lote kopen van 2000 hectare. Kleine boeren van het zuiden konden doorgaans 100 tot 200 hectare verwerven, afhankelijk van de streek.

Grondkloterij

Als ze binnen enkele jaren voor de helft ontbost hadden, dan konden de groten een tweede lote van 2000 hectare verwerven. Vele bezittingen zijn nooit in regel gekomen. De regeling van Terra Legal, sinds 2008, was bedoeld om de bureaucratie voor regularisering te versoepelen en om een bescheiden landhervorming in ‘Amazônia Legal’ door te voeren. Het pakte lichtjes anders uit: de groten die lappen van duizenden hectaren inpalmden, raken vlot door de bureaucratische molen. Geld, politieke relaties, omkoopbare rechters en advocaten helpen hierbij. Ze betalen de staat een symbolisch, klein bedrag om de grond te kunnen behouden. Kleinen werden ook geregulariseerd, maar velen leven nog in onzekerheid. Er lopen constant rechtszaken, waarbij de grote indringers met veel geld dikwijls aan het langste eind trekken. Ze zetten rechtszaken op met contracten van de jaren ’70, die ze zelf niet naleefden (niet betaalden) om nu de posseiros te verjagen. Het vreemde is, dat in de volksmond de mensen, die voor landhervorming opkomen en op een assentamento wonen, dieven worden genoemd. De machtige fixers worden als wegbereiders van een beloftevolle toekomst gezien. Er wordt op hen gestemd. Een hopeloze situatie!

Kwijtschelding van historische schuld

Naast het feit dat er in de landbouwmaffia amper belastingen betaald worden, bekwam de ‘bancada ruralista’ in het parlement dat president Temer recent twee wetten goedkeurde: om openstaande schulden en om boetes kwijt te schelden. De schulden dateren soms nog van die beruchte jaren ’70, toen velen grote lappen grond konden kopen. Bijvoorbeeld, iemand van São Paulo kocht 2000 hectare grond. Een contract werd getekend. De man liet dan vervolgens anderen in zijn dienst het kostbaarste hout wegnemen. Nadien kwamen er koeien of kwam er helemaal niets. Zelf was hij er niet te zien. In de meeste gevallen was er wel een contract, maar betalen deden ze dikwijls niet. Soms verkochten ze het land dat ze zelf niet hadden betaald. De schulden aan de staat (schulden van vóór 2012) worden nu door de wet kwijtgescholden. Je betaalt 20 à 30 % van het oorspronkelijke bedrag en klaar is Kees. Prettig wel.

De boetes. Sinds de versoepelde boswet van 2008 zijn er toch nog veel milieudelicten. Sommige bedrijven moeten, omwille van illegale ontbossing, tot vier miljoen reais boete betalen. Zelfde scenario: je betaalt 20 à 30 % van de boete en je belooft aan herbebossing te doen. Dit geldt zowel voor de kleinen, als voor de groten. ‘Herbebossing’ wil zeggen: eucalyptus- of Amerikaanse den-monocultuur. Veel biodiversiteit is daar niet bij. Eigenlijk is het ‘herbeboming’, om op termijn nog meer winst te maken. (1) De betaling of kwijtschelding van de boetes zijn voor een bedrijf belangrijk. Anders kan er niet meer bij de bank geleend worden, om nieuwe investeringen te doen.

Zijn de kleinen dan ‘heilig’?

In de assentamento met 130 gezinnen zijn er ook vele onregelmatigheden. In het contract met de overheid (de Incra) staat dat je het stuk grond zelf moet bewonen, niet mag verhuren en de eerste tien jaar niet mag verkopen. Weinigen houden zich aan de bepalingen. Het is voor nogal wat mensen een systeem om goedkoop aan grond te komen en duur te verkopen. In een assentamento gaat het minstens om 4 hectare en maximum om 100 hectare. In deze assentamento van 130 gezinnen gaat het om 25 hectare ieder. Acht gezinnen zijn geïnteresseerd in agroecologia. Een minderheid dus.

Ook hier zijn zijn er heel wat milieudelicten. Geef je deze delicten aan, dan volgen doodsbedreigingen en zelfs effectieve moorden. ‘t Ja, Brazilië is echt wel een gewéldig land. Of moet ik gewelddadig schrijven?

En toch, deze sfeer van geweld is peanuts in vergelijking met wat vanuit de agronegócio op de armen wordt losgelaten. In enkele regio’s van Rondônia concentreert zich de laatste jaren het meeste plattelandsgeweld. Volgens CPT-Rondônia werden in 2016 1273 families van hun grond verdreven en 117 mensen werden gevangen gezet. Politie en grootgrondbezitters werken namelijk nogal goed samen. Hetzelfde CPT registreerde 20 vermoorde campesinos in 2015, 21 in 2016 en 17 in 2017 + 4 vermisten.

Romaria da Terra

Ondanks al deze onheilsberichten blijft de CPT, Comissão Pastoral da Terra, mensen samenbrengen. Een geliefkoosd middel hierbij zijn bedevaarten, de jaarlijkse Romaria da Terra. In juli houden ze hier de XI e Romaria da Terra e das águas de Rondônia’ (grond én water) en de III e Romaria do Martirio do Padre Ezequiel Ramin, de derde bedevaart ter gedachtenis van de martelaar en vermoorde priester Ezequiel. Thema: “Met de armen voor grond, water, gerechtigheid en vrede.’

Het visioen blijft: Terra de direitos, Grond van rechten. Of zoals de Guarani dromen: Terra sem Males. Aarde zonder Slechtheid.

Vilhena,

28 juni 2018.

(1) Zie artikel ‘Homogeniserende pinus en Amerikaanse hegemonie’ in: ‘De kikker die zich niet laat koken. Klimaat in beweging’, Dabar, 2018.

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s