Wij zijn allen migranten

In de autobussen las ik een historische roman van Ana Veloso, De ranken van de passiebloem.(1) Het is een meeslepend werk, dat een licht werpt op de eerste golf Duitse migranten in Brazilië. Anno 1822 roept de prins-regent Dom Pedro I Brazilië uit tot een onafhankelijke staat. Zijn vrouw is de Habsburgse aartshertogin Leopoldina. Zij is de drijvende kracht achter de immigratiepolitiek die Brazilië zal gaan voeren: heel gericht worden Europese boeren en arbeiders geworven, niet alleen om het dun bevolkte zuiden te ontginnen, maar ook om de felbevochten grensgebieden (Argentinië, Uruguay, Paraguay) van hun nieuwe vaderland te verdedigen.

Europa zendt haar zonen en dochters uit

Anno 1824 komen de eerste Duitse migranten aan en stichten Leopoldina, één van de vele Duitse kolonies. Later zullen Italianen volgen, Polen, Oostenrijkers, Nederlanders, Japanners, Oekraïners, Armeniërs, Syriërs, ja, zelfs IJslanders. Vele hongerige Europeanen werden door propagandisten verleid om zich naar ‘Paradijs Brazilië’ te laten verschepen. Een ware transatlantische mensenhandel ontstond. Velen kwamen er bekaaid van af. Anderen slaagden er in om een nieuw leven op te bouwen. Vanwege uitzichtloze armoede en honger (o.a. de aardappelziekte!) verhuisden tussen 1846 en 1924 vijfenvijftig (55!) miljoen Europeanen naar de Amerika’s, Australië, Nieuw-Zeeland, zuidelijk Afrika en Siberië. In een eeuw tijd was in 1930 het blanke deel van de wereldbevolking gegroeid tot 35 %. Het volstaat om de musea te bezoeken van Red Star Line in Antwerpen, van de immigrant op Ellis Island (New York) of het museo do immigrante in São Paulo, om een vermoeden te krijgen van de omvang van dit fenomeen (2).

Europeanen zijn migranten

Europeanen zijn zelf een volk van migranten. Denk maar aan de invasies van de Hunnen en de Germanen. Heel wat bloedlijnen komen in ons Europese lijf samen. We organiseerden ook zelf duchtig migraties. Na de mijnramp van Marcinelles in 1956 gaf de Italiaanse overheid niet meer de toelating om in België te gaan werken. Te veel slachtoffers! Dus gingen onze Belgische migratiediensten in Marokko en Turkije duchtig op zoek naar arbeiders. Alweer propaganda. De affiches van die tijd bestaan nog. Ondertussen moeten we van die migranten niet meer hebben, laat staan van Afrikaanse of Syrische politieke vluchtelingen. Vreemd, als je bedenkt dat honderd jaar geleden, tijdens de Eerste Wereldoorlog, meer Belgen naar Nederland en Groot-Brittannië vluchtten dan dat er de laatste jaren aan vluchtelingen Europa binnenstroomden. Ons geheugen is kort.

Etnocide in Amerika

Als we nog wat verder in de geschiedenis terug gaan, dan migreerden in de 16e eeuw Portugezen en Spanjaarden om ‘Latijns’-Amerika te bezetten en te exploiteren. Hun lot was niet zo dramatisch als dat van de Duitse migranten drie eeuwen later. Het waren heren-migranten, die de oorspronkelijke bevolking decimeerden. In hun kielzog kwamen ook wel armen mee, die probeerden te overleven op kleine bedrijfjes of in dienst van de heren. In Brazilië leefden toen naar schatting 1400 volkeren; ongeveer 2,431 miljoen mensen. In de Vallei van de Rio São Francisco (tussen de huidige staten Bahia en Pernambuco) ging het toen om 100.000 mensen. Wie hoorde ooit over: Kariri, Xucuru, Pankararu, Rodelas, Pipipã, Exu of Ichu, Pimenteira, Tamanquim, Uma-Vouê, Quesque, Fulniô, Garanhum, Chokó, Ansus of Anchus, Akroás, Anaupirás, Arakapás, Ararobá, Arikobés, Avis en Pipipans, Porús en Brankararus, Karacus, Karapotó, Karaíba, Kariris, Karipós, Ichuz, Mokoazes, Mariquitos, Omaris, Paraquiós of Paatiós, Tamaqueús of Tamaquiúz, Tuxás, Umâes, Umãs of Inhamuns, Xokós, Xukurus of Xokurus? (3) Durf je na deze opsomming gemakshalve nog over ‘indianen’ spreken?

Van deze enorme diversiteit aan volkeren resteren er vandaag nog tien groepjes in Pernambuco. Europese migratie of etnocide?

Migratie van het platteland

De ‘Internationale Vredesdag van de Verenigde Naties’ (21 september) had het dit jaar over ‘migratie’ (4). De ‘Veertiendaagse van de internationale solidariteit’ van de Stad Brussel in oktober heeft al dan niet toevallig hetzelfde thema. Als een nazinderen van deze vredesdag werd ik uitgenodigd voor een debat in favela Babilônia, Rio de Janeiro. In Brussel organiseren we met Wereldwinkel Brussel en Wervel een activiteit in de Hoofdstedelijke Bibliotheek ‘Munt’ over de ‘migratie van ons voedsel’. Migratie in de geschiedenis en gesleep met honderden miljoenen tonnen ‘commodities’ in de huidige tijd.

In Rio de Janeiro hebben we het over de ‘éxodo rural’, de migratie van miljoenen plattelanders naar de steden. Naar de favela’s vooral. Omdat de boerenlandbouw kapot gemaakt werd. Het is een fenomeen dat we in Brazilië kennen, maar neem nu ook eens de migraties van Afrika richting Europa. Ze vluchten van het boerenleven naar de overvolle steden en dan verder naar uitstalraam Europa. Alweer propaganda, maar dan op TV. Paradijs Europa. Er zullen wel vele redenen zijn, waarom ontelbare mensen migreren, maar voor enkele oorzaken dragen de Europeanen zelf verantwoordelijkheid. Dan wil ik het nog niet hebben over de wapens die we leveren. Wapens om de talloze militaire conflicten te voeden. Nee, er zijn nog andere wapens: graan, melkpoeder, ingevroren kippenbillen, uien (5). Industriële visvangst voor de Europese consument. Ieder op hun manier vernietigen ze de plaatselijke economie. Doordat de Europese Unie structureel meer dan 30 miljoen ton (te) goedkope, overzeese soja invoert, verdween het eigen graan uit het veevoer. (De invoer in de EU betrof in het seizoen 2015/’16 14,6 miljoen ton sojabonen en 19,9 miljoen ton sojameel; een totaal van 34,5 miljoen ton.) Gelijktijdig, door de chemisering van de landbouw steeg de laatste decennia de opbrengst per hectare. Gevolg? Europa dumpt structureel jaarlijks 20 tot 30 miljoen ton tarwe op de wereldmarkt. Vooral richting Afrika. Zo wordt na de Pax Romana, de Pax Americana, ook de Pax Europea opgelegd via tarwe. Door het brood van het Noorden. Brood en Spelen. Tarwe dat in de meeste Afrikaanse landen niet kan geteeld worden, maar hun smaak werd omgeturnd door de goedkope tarwe. Deze landen zijn nu afhankelijk van tarwe-import uit het Noorden. De plaatselijke boerenlandbouw met streekeigen producten wordt zo kapot geconcurreerd. Je zou voor minder migreren. Ondertussen krijgen de achterblijvers noodhulp: tarwe en maïs van de Amerikaanse en Europese overschotten. Omdat deze migratie een wereldwijd fenomeen is, besliste FAO (de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties) om haar werking anno 2018 ook deels in het teken van deze migraties te zetten (6).

De Belg Pol D’Huyvetter doet zijn bijdrage met zijn vredeswerk in de conflictueuze context van Rio de Janeiro (7). De Belgische Consul-Generaal in Rio vond het dan ook de moeite waard om aan deze avond in Babilônia deel te nemen. Er zijn zo wereldwijd tal van hoopvolle initiatieven die de Babylonische spraakverwarring van ‘news’ versus ‘fake news’ proberen te ontkrachten. Met concrete praktijken, in eigen levensstijl en politiek engagement.

Luc Vankrunkelsven,

Rio de Janeiro, 30 september 2017.

(1) Ana Veloso, De ranken van de passiebloem,Dwarsligger, 204, Unieboek, 2012. Oorspronkelijke titel: Das Mädchen in Rio Paraïso, München, 2009.

(2) Zie: ‘Europa exporteert zijn problemen’, in: Voeding verknipt, Wervel, 2014.

(3) Ferraz, S; Barbosa, B.F., Sertão: fronteiro do medo (De Sertão, frontlijn van schrik),Recife: UFPE, 2015.

(4) http://www.un.org/en/events/peaceday/ en https://www.brussel.be/veertiendaagse-van-de-internationale-solidariteit-2017

(5) Zie onze film ‘Koe nummer 80 heeft een probleem’ (2007), in vijf talen: (https://www.youtube.com/watch?v=MWxV27OZISk) en ‘Gekke kippenziekte/A Anomalia Aviária’ (https://www.youtube.com/watch?v=XOO0KoCsdf0).

(6) http://www.fao.org/fsnforum/activities/discussions/SOFA_migration

(7) https://www.tripadvisor.com.br/Restaurant_Review-g303506-d6802677-Reviews-Estrelas_Da_Babilonia-Rio_de_Janeiro_State_of_Rio_de_Janeiro.html

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s